Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Mersin'in Tarsus ilçesine bağlı Alifakı köyünde, çiftçi Yalçın Yağır'ın bahçesinde buluştu. Yağır ailesinin oğulları Melih ve Abdurrahman Yağır ile köyden diğer üreticilerin de katıldığı çekimde, AgroTroia adına Nuh Bey ve ziraat mühendisi arkadaşları narenciye ve özellikle limonda besleme programını anlattı. Bölge; narenciyenin yanı sıra sert çekirdekli meyveler, nar, pamuk, soya ve mısır üretiminin bir arada yapıldığı verimli bir alan. Ancak Tarsus, Mersin ve Adana'ya göre daha çukurda kaldığı için erken donlar bu bahçelerin en büyük sorunu; bu yüzden doğru besleme programı bölge için kritik önem taşıyor.
Tarsus'ta Don ve Soğuk Zararının Bahçeye Etkisi
Tarsus'un çukur konumu nedeniyle çiçeklenme döneminde görülen erken donlar, taş çekirdekli meyvelerde ve narenciyede her yıl ciddi kayıplara yol açıyor. Limonda soğuk zararı önce yapraklarda hafif bronzlaşma ve kahverengileşmeyle başlıyor; ardından dallarda jilet kesiğini andıran yaralanmalar, kısmi yaprak kurumaları ve çiçek taçlarının kuruması görülüyor. Don olayının zararı tek yılla sınırlı kalmıyor; ağaç kendini toparlayana kadar iki yıl boyunca verim kaybı yaşanabiliyor ki bu çiftçi için büyük bir kayıp anlamına geliyor. Bu bahçede sürgün mekanizmasının kısa kaldığı görülse de, etkilenme oranı yüzde beş gibi düşük bir seviyede tutulmuş.
Bitki Bünyesini Sağlamlaştıran Besleme Yaklaşımı
Soğuk zararına karşı buradaki temel mantık, bitki bünyesini ve kondisyonunu önceden sağlama almak. Yaklaşık 30 dekarlık bu bahçede dondan hemen önce ve sonra olmak üzere toplam üç uygulamayla, 100 litreye 500 cc gelecek şekilde yarım doz Copperas kullandırılmış. Bitki kondisyonu sağlam alındığı için mevsimsel soğuk sıkıntısının önüne büyük ölçüde geçilmiş. Yan bahçelerde soğuk zararı çok daha fazlayken, doğru besleme uygulanan bu bahçede etkilenme belirgin biçimde azalmış. Yalçın Yağır da AgroTroia ürünleriyle tanıştıktan sonra meyvelerin irileştiğini, hem limonda hem narda hem de nektarinde gelişim ve dolulukta net fark gördüğünü aktardı.
Limonda Hastalık ve Zararlı Yönetimi
Narenciye grubunda bu bölgede öne çıkan hastalıklar arasında uç kurutan (mantar kaynaklı iletim demeti tıkanması), meyvede kahverengi leke ve gövde zamklanması, kurşuni küf ile dal yanıklığı bulunuyor. Artan hava sıcaklıkları nedeniyle güneş yanıklığı da görülebiliyor. Uç kurutanda, mantar etmeninin bitkinin iletim demetlerini tıkaması sonucu su ve besin taşınması durduğu için dallar yukarıdan aşağıya doğru kuruyor. Buna karşı gövdeye uygulanan, içinde Activo ve fosforik asit bulunan bir karışım, iletim demetlerinin açılmasını ve bitkinin hastalığa karşı direncini destekliyor. Hastalıkların temel yayılma yolları budama ve zararlılar olduğundan; budama aletlerinin çamaşır suyuyla temizlenmesi, budama artıklarının bahçeden çıkarılması ve güve, trips, kırmızı örümcek ile beyaz sinek (empoasca) gibi zararlılarla zamanında mücadele büyük önem taşıyor.
Mayer Çeşidi, Budama ve Gübreleme
Türkiye'de yetişen limonun büyük bölümü Mersin, Muğla ve Adana hattında üretiliyor; lamas, enterdonat, kütdiken ve Aydın gibi yerel çeşitlerin yanına son yıllarda Hindistan kökenli Mayer çeşidi eklendi. Mayer; bodur yapısı, hastalıklara dayanıklılığı, yüksek meyve tutumu ve soğuğa karşı görece direnciyle öne çıkıyor, ancak fizyolojik olgunluğa ulaşana kadar düzenli sulama ve bakım istiyor. Bahçe kurulumunda yerel çeşitler geniş aralıkla dikilirken, Mayer 4x4 veya 4x2 gibi daha sık dikilebiliyor. Sulamada damlama sistemi öneriliyor; salma sulama kök çürüklüğü, zamklanma ve uç kurutan gibi toprak kökenli hastalıkları artırdığı için kaçınılması gereken bir yöntem. Budamada hava sirkülasyonunun iyi ayarlanması, zararlılarla mücadeleyi de kolaylaştırıyor. Taban gübresi şubat ortasında verilebiliyor; fosforlu gübreler şataf (yaz) çiçeklenmesini desteklerken, üre gibi azotlu gübreler meyve tutumu gerçekleştikten ve erken donlar bittikten sonra verilmeli. Erken dönemde verilen aşırı azot, çukur bölgelerde soğuktan etkilenme olasılığını ciddi oranda artırıyor.
Force ile Meyve Kalibresi ve Verim Artışı
Bahçede yarım kiloluk dozda Fors (Force) uygulanmış ve sonucu net biçimde gözlenmiş. Force, bitkiyi kontrollü bir su stresine sokarak su kullanım faaliyetini ve dolayısıyla meyve kalibresini artırıyor; aynı uygulamayı zeytin ve kirazda da olumlu sonuç verdiği belirtiliyor. Soğuktan etkilenen yan bahçeyle kıyaslandığında, beslenen bahçede meyveler hem daha bol hem de yumurtanın yaklaşık 1,5 katı büyüklüğünde kalibreye ulaşmış. Narda ve nektarinde de Force ile birlikte yarım doz Copperas ve ek bir takviye kullanılmış; sürgünler sağlıklı çıkmış ve bir sonraki sezon için güçlü bir başlangıç sağlanmış.
Bölgede asıl sorun verim değil pazar ve fiyat; limon fiyatlarının maliyetin altında kalması üreticileri zorluyor. Bu nedenle AgroTroia ekibinin vurgusu, birim alandan kaldırılan ürünü artırarak çiftçinin ayakta kalmasını sağlamak: fiyattan kazanılamayan, tonajdan kazanılmalı. Doğru besleme programıyla bitki kondisyonunun sağlam tutulması, hem don zararının azaltılmasında hem de kalibre ve verim artışında belirleyici oluyor. Tarsus gibi don riski yüksek bölgelerde, koruyucu bir besleme yaklaşımı önümüzdeki sezonlar için en güvenli yatırımlardan biri olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.