Tarımda Başarı programının bu bölümünde ekip Aydın'ın Sultanhisar ilçesi, Güvenlik Mahallesi'ndeki bir incir bahçesine konuk oldu. Bahçe sahibi çiftçi Erol Güven'in sarı lop incir alanında; Aydın Köşk bayisi Tuncay Aytekin (Aytekin Tarım), İzmir bayisi Cihan Öztoğlu ve AgroTroia ziraat mühendisleri Yusuf ile Simge bir araya gelerek incirde bakımı, başlıca zararlı ve hastalıkları ve doğru kurgulanmış bir besleme programının kaliteye etkisini konuştu. Aydın bölgesinin kurutmalık üretimde başı çeken çeşidi olan sarı lopun, diğer meyvelerden farklı bir yaklaşım gerektirdiği bu yayının ana mesajı oldu.
Aydın Sultanhisar'da sarı lop inciri
Sarı lop, Aydın bölgesinde hatırı sayılır miktarda üretilen kurutmalık bir çeşit. Birçok dağ köyünün geçimini tek başına incir sağlıyor; üreticinin bütün sezonu hasat ve kurutmayla geçiyor. İncirin önemli bir avantajı, tüccarın beğenmediği düşük kaliteli ürünün bile hurda olarak bir değer bulabilmesi ve kurutulduktan sonra raf ömrü kazanarak depolanabilmesi. Bu yönüyle incir, üretici için mantıklı ve katma değeri yüksek bir alternatif ürün. Bahçe sahibi Erol Güven de eski zeytinliğinin büyük bölümünü incire çevirmiş; bölgede benzer şekilde zeytinden incire dönüş yaşandığı, hatta plansız sökümlerin de olduğu konuşuldu. Sarı lop sıcağa duyarlı bir çeşit olduğu için, 45 derecelere varan yaz koşullarında bakım ve beslemenin kalite üzerindeki etkisi belirleyici hale geliyor.
İncirde başlıca zararlılar ve hastalıklar
İncirde son yıllarda artan kanlı balsıra, mücadele edilmediğinde dal kurumasına kadar gidebilen önemli bir zararlı. Sıcaklığın yükseldiği yaz aylarında kırmızı örümcek baskısı artıyor ve hem verime hem kaliteye doğrudan zarar veriyor. Bunlara ek olarak son birkaç yıldır yayılan incir kara sineği ciddi bir sorun. Sinek önce erkek incir (ilek) ağaçlarına gelip ilekteki tozlayıcı sinekleri hastalandırıyor; bahçeye taşınan hasta ilekler döllenmeyi aksatınca meyve dökümü yaşanıyor. Mücadelede tuzaklar, organik ve kültürel yöntemler öne çıkıyor. Mantari hastalıklar tarafında ise bölgede en zorlayıcı olan çelik marazı; ağacı kurutabilen, bir tür kanser benzeri hastalık. Yaprakta başlayıp meyveye sıçrayabilen pas hastalığının mücadelesi ise nispeten daha kolay. Tüm bunlarda zamanında ve düzenli yürütülen bir besleme programı, ağacın bağışıklığını güçlendirerek dolaylı koruma sağlıyor.
Çelik marazı, kök uyuzu ve don zararına müdahale
Çelik marazı ve kök uyuzunun temel nedeni ağacın zayıflaması olarak açıklandı. Bu noktada ilk adım toprak tahlili: toprakta eksik olan tamamlanıyor. Aydın'ın dağ kesimlerinde belirgin bir kireç (kalsiyum) ve potasyum noksanlığı görülürken, Buharkent'in öte tarafında aşırı kireç fazlalığı çıkabiliyor; bu yüzden her bahçe kendi tahliline göre değerlendiriliyor. Damar tıkanıklığı niteliğindeki çelik marazında, damarları açmak için Activo ve fosforiko uygulanıyor; damarlar açılınca ağaç toprak altından verdiği besini daha iyi çekiyor ve toparlanmaya başlıyor. Bu sürecin tek bir uygulamayla bitmediği, en az iki yıllık düzenli bir program gerektirdiği vurgulandı. Bu sezon 750-900 rakımlı alanlarda yaşanan don zararına ise Activo ve Copperas ile, yer yer fosfor ve organik gübre takviyesiyle müdahale edildi; erken müdahale edilen bahçelerin bir ay içinde dondan etkilenmeyen alanları geçtiği belirtildi.
Sarı lop incirde doğru besleme: potasyum-kalsiyum dengesi
Sarı lop incirin beslemesi, ceviz, zeytin, kiraz ya da siyah incir gibi düşünülemez. Çeşit fazla müdahaleye gelmiyor ve azot ağırlıklı bir besleme, kuruma sırasında meyvenin içinin akmasına ve boşalmasına yol açabiliyor. Bahçe sahibinin önceki yıllarda yaşadığı bu sorun, azot uygulamaları kaldırılıp potasyum ve kalsiyum ağırlıklı bir programa geçildiğinde durmuş. Aydın toprakları zaten fosfor bakımından zengin, potasyum ise düşük olduğu için bu dönemde fosfora ihtiyaç duyulmuyor; potasyum yüksek tutuluyor. Bu nedenle azot içermeyen, yüksek potasyumlu Fors 0-15-30 ana kalem olarak öne çıkıyor. Meyvenin ağaçta tutulması için Calcio ile kalsiyum desteği veriliyor, sıcaklık stresini azaltmak için deniz yosunu içeren karışımlardan yararlanılıyor. Hasat sonrası dönemde ise yeni sürgün gözlerini oluşturmak ve beslemek için Copperas ve fosforiko, iç dolumu için de drop uygulamaları yapılıyor. Bu besleme programının periyodik ve düzenli uygulanması, irilik, iç doluluk ve bal oranında belirgin fark yaratıyor.
Hasat, kuruma ve aflatoksin riski
Sarı lop incir ağaçta tepede olgunlaşıyor, güneşle kuruyor ve nemini attıktan sonra sapından kendiliğinden yere düşüyor. Burada kritik nokta, yere düşen incirin en kısa sürede topraktan kaldırılması. İncir toprakta ne kadar uzun kalırsa, topraktan bulaşan yeşil ve siyah küf yoluyla aflatoksin riski o kadar artıyor. Bu nedenle kuruma alanlarının toprakla temasının kesilmesi ve ürünün günlük toplanması öneriliyor. 20 dönümlük orta ölçekli bir bahçede yoğun sezonda günde 4-5 kişinin sabah akşam çalışması, yerdeki incirin zamanında toplanabilmesi için gerekli. Aflatoksin kaçakları, ihracatta geri dönen tırlara ve firma zararlarına yol açabildiği için bu konuda titizlik vurgulandı. Erol Güven, iki yıldır uyguladığı düzenli programla meyvelerin daha iri olduğunu, iç doluluk ve bal oranında fark gördüğünü aktardı.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Activo — damar tıkanıklığını açmaya ve don zararına müdahalede kullanılan ürün.
- Copperas — hasat sonrası sürgün beslemesinde ve don sonrası toparlanmada kullanılan ürün.
- Fors 0-15-30 — azotsuz, yüksek potasyumlu ana drop ürünü.
- Calcio — meyve tutumunu desteklemek için kalsiyum kaynağı.
Sarı lop incir, doğru tanındığında ve kendine özgü beslemesi yapıldığında Aydın yöresinin ve Türkiye'nin en kıymetli ürünlerinden biri olmaya devam ediyor. Toprak tahliline dayalı, potasyum-kalsiyum dengeli ve düzenli bir besleme programı; zararlı-hastalık mücadelesiyle birlikte yürütüldüğünde verim ve kaliteyi gözle görülür biçimde artırıyor. Bahçesini titizlikle takip eden ve doğru danışmanlıkla çalışan üreticinin farkı, ağacın her halinden belli oluyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.