Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Osmaniye'nin Kadirli ilçesindeki bir yer fıstığı tarlasında, Çaygeçi Köyü'nden çiftçi Mehmet Develi'nin arazisinde buluştu. Yaklaşık 300 dönümde fıstık ve mısır üreten, aynı zamanda tarımsal müteahhitlik yapan Develi'ye; AgroTroia yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez, bölge bayisi Enes Hakan Seçilmiş ve ziraat mühendisleri Simge, Cemal Kurt ile Nuh eşlik etti. Çukurova, Türkiye yer fıstığı üretiminin yaklaşık yüzde 80-90'ını karşılayan bir bölge; bu nedenle yer fıstığında doğru bakım ve besleme programı bölge için büyük önem taşıyor.
Çukurova'da Yer Fıstığının Yeri ve Çeşit Seçimi
Yer fıstığı iyi bir yağlık bitki olmasının yanında, Antep fıstığının az olduğu yıllarda pasta, çerez ve ezme sanayisine alternatif ham madde sunarak üreticiye gelir sağlayabilen bir üründür. Bu yüzden münavebeyi Antep fıstığının düşük olduğu yıllara denk getirmek stratejik bir tercih olabiliyor. Bölgede uzun süre Osmaniye 2005 ve Halis Bey çeşitleri ekildi; ancak bu çeşitler demir noksanlığına yani klorozlaşmaya duyarlı. Yer fıstığı magnezyumu topraktan yoğun kaldırdığı, magnezyum ve demir antagonist çalıştığı için bu iki elementin alımı zorlaşıyor ve yapraklarda sararma görülüyor.
Geliştirilen Masal çeşidi ise sık dikime elverişli, sap kalınlığı daha dayanıklı ve klorozlaşmaya daha dirençli olduğu için bölgede yüzde 80 oranında tercih edilir hale geldi. Diğer çeşitler dekardan 250-300 kilogram verirken, Masal çeşidinde 400-500 kilograma kadar verim alınabiliyor. Yılda iki dönem ekim de mümkün: ana ürün hasadından sonra ikinci ürün (fres fıstığı) olarak yetiştirilebiliyor.
Toprak Hazırlığı ve Doğru Ekim
Yer fıstığı kil mineralince ağır toprakları sevmez; çünkü killi toprak fosforu bağlar, su geçirgenliği düşük olduğu için nem yüksek kalır. Bunun yerine kumlu-tınlı, gevşek ve organik maddece zengin topraklarda daha iyi gelişir. Toprak pH'ı 7-8 aralığında, 8,5'a kadar tolere edilir; bitki kalsiyumu çok sever ve topraktan 8-11 kilograma varan kalsiyum kaldırır. İlkbahar sonunda, nisan döneminde diskli pullukla 30-40 santim derinlikte sürüm yapılır, ardından kültivatör ve tapan ile toprak hazırlanır. Önemli bir ayrıntı: tesviyeden sonra merdane ile yüzey sertleştirilmeli, çünkü bitki gevşek alt toprağı sevse de sert bir ekim yüzeyi ister.
Tohum miktarı sık tartışılan bir konu. Mibzerle ekimde anaç tohumdan dekara 7-9 kilogram yeterli olsa da, ölü ve boş tohum sorunu, fusaryum gibi fungal hastalıklar ve mibzerin çimlenme tabakasını zedelemesi yüzünden üretici daha fazla tohum atma eğiliminde. Oysa fazla tohum atmak fazla ürün getirmez; doğru olan, ekimde tohum ilaçlaması yapıp kaplamayı amino asit ile birlikte uygulamaktır. Bu, çimlenmeyi iyileştirir ve homojen bir çıkış sağlar.
Çapalama, Sulama ve Bağların Korunması
Yer fıstığı tipik bir çapa bitkisidir; çiftçiler arasında "iki çapa bir su yerine geçer" denir. Bitki üç yaprak dönemine geldiğinde ilk çapa yapılır, ancak iğneler toprağın altında geliştiği için ilk çapa çok hafif, 1,5-2 santim derinlikte ve yalnızca yüzeyi karıştıracak şekilde yapılmalı; üst doldurulmamalı. İkinci çapada iğneler toprağa girmeye başladığı için biraz daha derin çalışılarak iğnelerin rahat hareket etmesi ve toprağın havalanması sağlanır.
Sulamada acele edilmemeli; ilk su erken değil, ilk çiçekler görülmeye başladığında verilmeli. Kuraklığa bağlı olarak 3 ila 5 su uygulanır ve en uygun sistem yağmurlamadır. Bölgenin en kritik konusu ise hasatta bağların kopmasıdır. Meyve köklerde, toprağın altında olduğu için sökme sırasında saplar kopar ve fıstık toprakta kalırsa çiftçinin bir yıllık emeği heba olur; bu, yüzde 10-20'ye varan kayıp demek. Çiftçi Mehmet Develi ve bayi Enes Hakan Seçilmiş, besleme uygulaması yapılan tarlada fıstığın geç döneme kadar diri kaldığını, bağların güçlü olduğunu ve sökümde kopma yaşanmadığını aktardı.
Hastalıklara Karşı Koruyucu Yaklaşım
Çukurova'nın en büyük sorunlarından biri toprak kökenli fusaryum hastalığıdır; münavebe yapılmayan tarlalarda bitki bölgesel olarak kahverengileşip ölür ve bu doğrudan iğne ile meyve kaybına yol açar. Aspergillus (kök çürüklüğü), köşeli yaprak yanıklığı ve sap yanıklığı da nemli, sürekli sulanan bu bölgede risk oluşturur. Mühendisler, bitkinin direncini düşürdüğü için fungisit kullanmak yerine koruyucu beslemeyi tercih ettiklerini belirtti.
Çıkıştan sonra dekara 100 cc Copperas ve 100 cc Aminado uygulanıyor. Copperas bitkiyi mevsim stresine karşı korurken yeşil aksamı artırıyor ve hücre bölünmesini teşvik ederek hastalık ile nem döneminin daha az zararla atlatılmasını sağlıyor; Aminado ise güçlü bir kök gelişimi sağlıyor. Bu yaklaşımla aspergillus, fusaryum ve yaprak yanıklıkları tarlada görülmüyor. İlk çapadan sonraki dönemde ayrıca NitroZinc ile çinko takviyesi yapılıyor; çinko sap kalınlığını ve rozetleşmeyi düzenleyerek "kedi kulağı" denen küt yaprak oluşumunu önlüyor.
İğne Döneminde Kalsiyum ve Potasyum Beslemesi
Bitki iğnelerini toprağa atmaya başladığında üre veya amonyum sülfat yerine kalsiyum içerikli gübrelere geçilir; topraklar kalsit kaynaklı olduğundan ve bitki kalsiyuma çok duyarlı olduğundan kalsiyum nitrat öne çıkar. Yaprak uygulamasında ise şelatlı, propiyonik asetat yapılı yüzde 14'lük Calcio kullanılıyor. İğne ve saplar ne kadar sağlam olursa tutunma o kadar güçlü oluyor ve yerde kalan tohum en aza iniyor; ayrıca ilk tutan fıstıkların da alınmasına yardımcı oluyor. Bu dönemde fosfor ve magnezyum takviyesi de ihmal edilmiyor.
Kapsüller irileşmeye başladığında potasyum dönemine geçilir. Bölgenin "kanayan yarası" potasyum, topraklarda bulunsa da dışarıdan takviye gerektirir. Yaklaşık 120 günde yetişen bu üründe potasyum granül yerine, dekara 100 cc olacak şekilde sıvı uygulanarak homojen meyve, eşit kalibre ve elek altı küçük dane oranında azalma sağlanıyor. Sulama yönetiminde ise gübre verildikten sonra bitkiyi suya boğmaktan kaçınılmalı; aksi halde bitki durağan döneme geçip erken kapsül oluşturma stresine girebiliyor.
Osmaniye Kadirli'deki bu tarla, yer fıstığında doğru çeşit seçimi, dikkatli toprak hazırlığı, ölçülü çapalama-sulama ve iğne döneminde kalsiyum ile potasyuma dayalı beslemenin birlikte ne kadar fark yarattığını gösterdi. Mühendisler bahçeyi başarılı bulmakla birlikte daha geliştirilecek yönler olduğunu da dürüstçe paylaştı; asıl mesaj, münavebe ve koruyucu besleme programıyla bölgedeki fusaryum baskısının ve hasat kayıplarının belirgin biçimde azaltılabileceğiydi.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.