Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Mersin'in Mut ilçesine, Kırkkavak bölgesine konuk oldu. Sofralık kayısının, eriğin ve zeytinyağının önemli merkezlerinden biri olan Mut'ta, emekli başçavuş Selim Özer ve eşi Sakin Özer'in zeytin bahçesinde bir araya geldik. Bölgedeki AgroTroia bayisi Göksu Tarım'dan Yusuf Sarı ve ziraat mühendisi Nuh Karacaoğlu'nun katkılarıyla, zeytin yetiştiriciliğini ve bu sezon yaşanan zorlukları konuştuk. Mut'ta zeytin besleme programı doğru kurgulandığında verimin nasıl korunabileceğini sahadan örneklerle ele aldık.
Mut: Zeytinin ve Sofralık Ürünlerin Merkezi
Mut, hem sofralık kayısının hem zeytin ve zeytinyağının hem de eriğin öne çıktığı bir ilçe. Mikroklima özelliği sayesinde bu coğrafyada çok çeşitli ürün yetişebiliyor; antep fıstığı ve incir de bunlar arasında. Bölgede zeytinciliğin köklü bir geçmişi olduğu, Haydar mahallesinde bulunan ve 1316 yaşında tescillenmiş anıt zeytin ağacından da anlaşılıyor. Bu sezonun sevindirici haberlerinden biri, Mut zeytinyağının tadı, aroması ve rengiyle Avrupa Birliği'nde coğrafi işaret tescili almış olması. Mut, Türkiye'de ilçe bazında en çok zeytinyağı fabrikasının bulunduğu yerlerden biri olarak da öne çıkıyor ve tarımla iç içe yaşayan bir nüfusa sahip.
Zirai Don ve Kuraklık: Sezonun En Büyük Tehdidi
Bu yıl Türkiye genelinde meyvecilikte ciddi rekolte kayıpları yaşandı; birçok bölgede kiraz, ceviz ve bademde kayıplar yüksek oldu. Mut'ta taş çekirdekli meyvelerde verim kaybı görece sınırlı kalsa da, yüksek yaylalardaki ceviz, kiraz ve bademde kayıp oldukça ağırdı. Zeytinde ise hem geçen sezonun bol hasadından gelen ağaç yorgunluğu hem de don zararı verimi düşürdü. Bahçe sahipleri, don anında yaprak diplerindeki zeytin tomurcuklarının (üreticinin tabiriyle "bit kafası") zarar gördüğünü aktardı. Don'a ek olarak kuraklık da bölgede etkisini artıran bir faktör. Uzmanlara göre erken budama yapılan, erken dönemde aşırı azot kullanılan ve kurak geçen bahçelerde don zararı daha yoğun yaşanıyor; bu nedenle budamanın hasadın hemen ardından değil, mart sonu nisan başında ve derin olmayacak biçimde yapılması kültürel bir önlem olarak öneriliyor.
Copperas ile Dona ve Hastalıklara Karşı Koruma
Bölgedeki bayi ve üreticiler, AgroTroia ürünleri arasında Copperas bakırlı gübre çözeltisini "katar başı" olarak nitelendiriyor. Üreticiler, zeytinde yılda iki uygulama yapıldığını anlatıyor: biri hasattan sonra, diğeri şubat ayında. İlk yıl tam verimin görülemeyebileceği, asıl sonucun ikinci yıldan itibaren alındığı vurgulanıyor. Copperas'ın var yılı ile yok yılı arasındaki dalgalanmayı belirgin biçimde azalttığı; New Olive ve diğer besleme ürünleriyle birlikte kullanıldığında periyodisitenin önemli ölçüde dengelendiği aktarılıyor. Ziraat mühendisi Nuh Karacaoğlu, bakırlı ürünlerin sürgün mekanizması üzerindeki etkisiyle birlikte don hadisesine karşı da tolerans sağladığını belirtiyor. Üreticiler, bu sezon Copperas'ın don öncesi uygulamasıyla bazı bahçelerde zararın önüne geçildiğini deneyimlediklerini ifade etti.
Zeytin Çopuru ve Sofralık Kalitenin Korunması
Bölgede zeytin sofralık kalitesi çok yüksek; öyle ki Mut'ta yetişen zeytin sofralık olarak değerlendirilebiliyor. Ancak zeytin çopuru olarak bilinen kırmızı örümcek zararı, meyvede şekil bozukluğuna yol açarak sofralık değerini düşürebiliyor. Şekil bozukluğu yoğun olduğunda zeytin sofralık yerine yağlık olarak değerlendirilmek zorunda kalıyor. Bu zararlıya karşı bakanlık ruhsatlı bir ilaç bulunmadığından, mücadele zamanlaması büyük önem taşıyor. AgroTroia tarafında zeytin çopuruna karşı Liquid S80'in kovucu özelliğinden yararlanıldığı ve uygulamaların meyve tutumundan sonra yapıldığı belirtiliyor. Bölgede ayrıca nematot sıkıntısının da takip edilmesi gereken bir konu olduğu vurgulanıyor.
Üreticinin Gerçeği: Maliyet, Aracılar ve Azim
Bahçe sahipleri, üretimin önündeki en büyük sorunun tarla ile market arasındaki fiyat farkı olduğunu dile getirdi. Tarladan düşük fiyata çıkan ürünün markette katlanarak satılması, hem üreticiyi hem tüketiciyi zorluyor; bazı ürünler maliyetini karşılamadığı için bu sezon hiç toplanmadan tarlada bırakıldı. Üreticiler, aracıların ve vergi yükünün fiyatları belirgin biçimde artırdığını, arazi toplulaştırması ve tarımsal reform ihtiyacının sürdüğünü anlatıyor. Buna rağmen Selim ve Sakin Özer'in zeytinyağını kendi markalarıyla değerlendirmeye başlaması, aracıyı azaltma yönünde umut verici bir adım. Geçen sezon bu bahçeden 12-13 ton civarında ürün alınmışken, bu yıl don nedeniyle rekoltenin neredeyse 1 tona kadar düştüğü ifade edildi; yaklaşık 300 ağaçlık bahçe için bu ciddi bir kayıp. Yine de üreticiler inatla üretmeye devam etme kararlılığında.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas — zeytinde hastalık ve zararlılara karşı kullanılan, periyodisiteyi azaltan ve don toleransına katkı sağlayan bakırlı gübre çözeltisi.
- New Olive — zeytinde besleme ve verim dengesi için kullanılan ürün.
- Liquid S80 — zeytin çopuru (kırmızı örümcek) zararına karşı kovucu özelliğinden yararlanılan ürün.
Mut'taki bu sohbet, zeytin yetiştiriciliğinde başarının yalnızca iklim koşullarına değil; doğru budama zamanı, dengeli besleme ve hastalık-zararlı yönetimine bağlı olduğunu bir kez daha gösterdi. Don ve kuraklığın baskısına rağmen doğru programla verimini koruyabilen bahçeler, üretimde sürekliliğin mümkün olduğunu kanıtlıyor. Mut zeytinciliği, hem köklü geçmişi hem de coğrafi işaret tescili gibi yeni kazanımlarıyla bölge tarımına önemli bir katkı sunmaya devam ediyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.