Bu bölümde Antalya'nın Finike ilçesinde, bahçe sahibi Karani Şıkaroğlu'nun narenciye bahçesinde buluşuyoruz. AgroTroia ekibi, yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez ve teknik müdür ziraat mühendisi Nuh Bey eşliğinde, kayınpederinden devraldığı bahçesinde ağaçları kesme noktasına gelen bir üreticinin başarı hikayesini, Washington Naval cinsi portakalda doğru besleme programı çerçevesinde değerlendiriyor. Yaklaşık beş yıldır süren bu çalışma boyunca, ağır bir uç kurutan baskısı ve bu yıl bölgeyi vuran zirai dona rağmen bahçenin nasıl toparlandığı bu yazının konusu.
Kesilmeye Karar Verilen Bahçeden Başarı Hikayesine
Karani Bey'in bahçesi 2020'den bu yana AgroTroia ekibiyle çalışıyor. Bahçe ilk girildiğinde kuruma, kayıp ve ağaçları kesme noktasındaydı; yıllarca büyümüş ağaçların sökülmesi gündemdeydi. Üretici, İzmir'deki bir arkadaşının yönlendirmesiyle bir fuarda firmayla tanışmış, ardından Nuh Bey bahçeyi yerinde görmüş. O dönemde yapılan tespit netti: sorunun bir günde oluşmadığı gibi çözümünün de bir günde beklenmemesi gerekiyordu. Üretici bu sabırlı sürece razı oldu ve uygulamaları harfiyen yaptı. Sonuçta sökülmeye mahkûm görünen, yıllarca emek verilmiş ağaçlar kurtarıldı; bahçe üç-dört yıllık bir süreçte belirli bir noktaya getirildi. Az girdiyle çok verim almak, ürünü takip etmek ve işini düzgün yapan kişilerle çalışmak ilkesi, bu hikâyenin özünü oluşturuyor.
Uç Kurutan Hastalığı ve Çalışma Mekanizması
Bahçenin asıl sorunu narenciyede uç kurutan hastalığı; etmeni fungal kökenli Phomopsis (literatürde söylenen adıyla Phomopsis citri) mantarı. Bu hastalığa karşı dünyanın neresine gidilirse gidilsin, hiçbir fungusit sorunu kökünden çözmüyor; bu yüzden mücadele için hastalığın çalışma mekanizmasını bilmek gerekiyor. Çoğu üretici mücadeleyi meyve tutumundan sonra yapıyor; oysa doğrusu, havanın 1 ile 28 derece arasında olduğu dönemde, yani eylül sonundan mayıs sonuna kadar mücadele etmek. Hastalığın net tanımı da şu: ön sıradan üç parmak kadar kuruma olur, sap meyvenin ve dalların üzerinde olduğu gibi kalarak çürür. Azot ya da demir noksanlığında yaprak dökülmezken uç kurutanda bu belirtiler görülür; bu yüzden hastalığı noksanlık sanıp gereksiz demir veya azot vermek hem yanlış besleme yapar hem de hastalığı istemeden artırır.
Budama, Bakır ve Doğru Zamanlama
Mücadelede en kritik hatalardan biri yanlış zamanlı budama. Uç kurutanın bulunduğu bahçelerde budama, hava sıcaklığı 35 derecenin üzerine çıkmadan, yani haziran ortası gibi yapılmalı; aksi halde hastalık üreticinin kendi eliyle yayılıyor. Çünkü hiçbir budamacı ağaçtan ağaca geçerken aleti sterilize etmiyor. Kasım başındaki hasatla birlikte, hastalığın pik yaptığı dönemde hızla budama yapmak en sık görülen hata. Yaprağını dökmeyen narenciye ve zeytin grubunda bordo bulamacı kullanımından üreticiler vazgeçirildi; bunun yerine metalik bakırlar tercih ediliyor. Ağaçların arasında hava sirkülasyonunu sağlamak, nemin yükseldiği yaz döneminde mücadeleyi kolaylaştırıyor. Gövde çatlamaları kök boğazının üstünde gerçekleşip zamklanmaya dönüşürse, bir süre sonra iletim boruları tıkanıyor ve müdahale edilmezse ikinci yılın sonunda ağaç ölümleri yaşanıyor.
Beslemeyle Güçlendirme ve Gövde Uygulaması
AgroTroia'nın yaklaşımı koruma değil besleme üzerine kurulu: güçlü ve sağlıklı bir ağaç kolay hastalanmıyor, hastalandığında da daha çabuk kurtuluyor. Bu holistik yaklaşımla ağaç güçlü tutulduğunda hastalıkla kendisi de mücadele ediyor. Karani Bey, fosforiko ve Activo denilen iki ürünle gövde uygulamasını ilk sene içinde sırt pompasıyla bizzat üç-dört kez yaptı; yıllar içinde bu, ihtiyaca göre senede bir veya iki uygulamaya indi. Uç kurutan için ruhsatlı mantar ilaçlarıyla yapılan takviye de Nuh Bey'in yönlendirmesiyle sürdürüldü. Her sezon başında üreticinin bahçenin durumunu anlatması üzerine teknik ekip bir besleme programı, yani bir reçete hazırlıyor; ürünler sırasıyla uygulanıyor. Bu süreçte hastalık tamamen bitmese de büyük oranda kontrol altına alındı, gövdedeki taşınma artırıldı ve uç kurumaları büyük ölçüde çözüldü.
Zirai Don, İklim ve Washington Naval'da Kalibre
Antalya bölgesi bu yıl 93 yılın en kurak iklimini yaşadı; 60 yıldır görülmeyen bir don olayı meydana geldi. Önce sıcak, ardından don yaşandığı için aşırı yaprak dökümüyle karşılaşıldı. Ancak bitki kondisyonu sağlam olduğundan ağaçlar donun ardından hızla toparlandı ve birçok bölgede meyve yokken bu bahçede meyve tutturuldu. Küresel iklim değişimiyle birlikte nem isteyen narenciyede, nem oranı ile kalibrasyon doğru orantılı seyrediyor. Donlara dayanıklılık açısından mandarin satsuma en dayanıklısı; ardından Meksika lime, portakal ve kamkat geliyor, en hassasları ise greyfurt ve ağaç kavunu. Finike'de hâkim çeşit olan Washington Naval orta-erkenci bir portakal; kasımda hasat ediliyor. Meyvenin daldan erken düşmemesi ve sertleşmesi için Calcio, kalibre kazandırmak için ise Fors uygulandı. Besleme programında ayrıca Copperas, Aminado gibi ürünler de yer alıyor.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas — firmanın temel ürünlerinden; narenciyede besleme programının başlangıç ürünlerinden biri.
- Activo — fosforiko ile birlikte gövde uygulamasında, uç kurutana karşı ağacı güçlendirmek için kullanılıyor.
- Calcio — meyvenin sertleşmesini ve daldan erken düşmemesini destekleyen kalsiyum kaynağı; avokadoda da tercih ediliyor.
- Fors — portakalda kalibre, yani meyve iriliği kazandırmak için reçeteye eklenen ürün.
- Aminado — besleme programında ağacın gelişimini destekleyen ürünler arasında yer alıyor.
Finike'nin yıllık 200-250 bin ton portakal üreten bu verimli diyarında yapılan bahçe ziyareti, doğru besleme, doğru zamanlama ve bilinçli kültürel önlemlerin uç kurutan gibi zorlu bir hastalıkta dahi fark yarattığını gösteriyor. AgroTroia bir besleme firması olarak ağacın bağışıklığını güçlendirerek hastalığın kontrol altına alınmasına yardımcı oluyor. Karani Bey'in vazgeçmesi söylenen bahçesini doğru programla yeniden toparlaması ve boğazda zar bırakmayan, hafif ekşimtırak tadıyla bilinen gerçek Finike portakalını kooperatif çatısı altında değerlendirme hedefi, programın asıl amacını da özetliyor: zorlanan üreticiye işin nasıl başarıldığını göstermek.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.