Köy TV'nin "Tarımda Başarı" programı bu bölümde Antalya'nın Korkuteli ilçesine bağlı Yelten köyündeki bir ceviz bahçesinde konuk oldu. Yaklaşık 1000 rakımlı, karasal iklimin hâkim olduğu bu bahçede cevizin besleme programı, budaması ve gübrelemesi; AgroTroia yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez, çiftçi Hasan Uçar, Antalya bölge bayisi ziraat mühendisi Mustafa Kemal Özen, çiftçi Hüseyin Kule ve ülke teknik müdürü ziraat mühendisi Nuh Karacaoğlu'nun katılımıyla A'dan Z'ye konuşuldu. Türkiye'de son yıllarda ciddi yatırım yapılan cevizde, fidan seçiminden bahçe kurulumuna kadar yapılan yanlışlar ve çözümleri bölgedeki başarı hikâyesi üzerinden ele alındı.
Dünyada ve Türkiye'de Ceviz Üretimi
Programda 2021 FAO verileri üzerinden tabloya bakıldı: dünya ceviz üretiminin yaklaşık yüzde kırkı Çin'de, yüzde on sekizi ABD'de, ardından İran ve Türkiye'de gerçekleşiyor; Ukrayna da yüzde dört civarı üretimle bu sıralamayı takip ediyor. Türkiye'de Bursa ilk sırada, ardından Mersin geliyor. Ülke olarak yılda yaklaşık 275-280 bin ton ceviz üretsek de iç tüketim açısından net ithalatçı durumundayız. Şekerli gıdalara, pestil ve köme gibi ürünlere olan talep ile cevizin kolesterole karşı ve sağlık açısından öne çıkması iç tüketimi artırırken, üretimdeki yanlış uygulamalar bu açığı büyütüyor.
Rakıma Göre Doğru Çeşit Seçimi
Bölümde en çok vurgulanan konu çeşit seçimiydi. Chandler kendi içinde klon bir anaç ve hızlı adapte olan bir çeşit; gövdesinde haç işareti taşıması ve sürgün ucunda meyve yapması ayırt edici özellikleri. Ancak yüksek rakımlarda, örneğin 1600-1700 metrede Chandler yetiştirmek doğru değil. Bu bahçede üretici önlemini almış ve Chandler yerine Fernor dikmiş; Fernor daha geç uyandığı için ilkbahar geç donlarından kaçabiliyor ve bu seneki donlara rağmen meyvesini tutmuş. Genel kural olarak 1200 rakıma kadar Chandler yapılabilirken, daha yükseklerde Fernor ve Howard'a dönülmesi öneriliyor; Howard, Chandler'ın kapatmakta zorlandığı meyve kulaklarını çeşit itibarıyla daha iyi kapatıyor ve daha iri yapıda. Bandırma tarafında çeşit diye dikilen fidanların yıllar sonra çöğür çıkması gibi örnekler, fidan ve çeşit seçiminin ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.
Sulama, Drenaj ve Bahçe Kurulumu
Ceviz derin yapılı toprak isteyen ama taban araziyi sevmeyen bir tür. Programda en sık yapılan hataların taban arazide bahçe kurmak, yanlış sulama ve eksik drenaj olduğu anlatıldı. Verilen suyu bir gün sonra tahliye edebilen toprak cevizcilik için uygun; tarlada göllenen su ve aşırı nem ise bakteriyel ve fungal hastalıkların temel kaynağı. Sık dikim yapılan bahçelerde sıra üzeri değil sıra arası, yani tarlanın enine büyütme yapılması; bu sayede ağaçların enine açılması fungal hastalık ve zararlı mücadelesinde de avantaj sağlıyor. Tozlayıcı seçimi de önemli: Chandler monoik olsa da yedi yaşına kadar tuttuğu meyvenin yaklaşık yüzde otuzunu döllendirebildiği için uygun tozlayıcı şart.
Hastalıklara Karşı Direnç
Cevizde vertisilyum, fitoftora, antraknoz ve bakteriyel yanıklık öne çıkan hastalıklar. Bayi Mustafa Kemal Özen, cevizde vertisilyum ve fitoftora gibi zor hastalıklarda Activo fosforik uygulamalarıyla başarı aldıklarını; zeytinde gövde ve köklere uyguladıkları vertisilyum solgunluğunda da aynı ürünlerden memnun kaldıklarını aktardı. Fungal hastalıkların kışı toprakta, ağaç kök boğazında ve budama atıklarında geçirdiği, bu yüzden mücadelenin bahara değil sonbahara çekilmesi gerektiği vurgulandı; hastalık geldikten sonra kullanılan fungusitlerin çoğu zaman sadece geçici etki yarattığı belirtildi. Copperas ise çiftçilerin her üründe güvendiği, bitkinin direncini ayakta tutan temel besleme olarak öne çıktı.
Budama ve Verim
Sık dikim nedeniyle budamayla baş edemeyen üreticilerin zamanla cevizi hiç budamamaya yöneldiği, bunun da yanlış olduğu anlatıldı. Doğru yaklaşım, taçlanmadan sonra lider dalı tek bırakıp liderle rekabete giren dalları aralamak, hastalık ve geriye doğru ölüm görülen dalları temizlemek. Bu temizlikten sonra cevizin çok da fazla budamaya ihtiyaç duymadığı; bahçeyi enine açacak budamanın hastalık ve zararlı mücadelesi ile tutum kalitesini birlikte iyileştirdiği belirtildi. Bahçe özelinde tutum ve kalibrasyonun iyi olduğu, soğuk zararı bulunmadığı; ancak yanlış taçlandırma, su döneminin geç gelmesinden kaynaklı hafif su stresi ve bir miktar potasyum noksanlığı tespit edildi.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas - cevizde ve birçok üründe bitkinin direncini güçlendiren, çiftçilerin yıllardır güvendiği temel besleme
- Activo - vertisilyum ve fitoftora gibi zor hastalıklarda fosforik uygulamalarla kullanılan çözüm odaklı besleme
Korkuteli Yelten'deki bu bahçe, doğru rakıma uygun çeşit seçimi, dikkatli sulama-drenaj ve programlı beslemeyle yüksek rakımda bile sağlıklı, donlara dayanıklı bir ceviz üretiminin mümkün olduğunu gösterdi. Cevizde başarı; toprağı ve bölgeyi tanımak, doğru çeşidi seçmek ve bitkinin direncini her dönemde ayakta tutmaktan geçiyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.