Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Çanakkale'nin Küçükkuyu ilçesine bağlı Yeşilyurt bölgesinde, AgroTroia zeytin besleme programını beş yıldır uygulayan bir bahçedeydi. Bahçenin sahibi 1961 doğumlu Yeşilyurtlu çiftçi Savaş Can, AgroTroia yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez, bahçeyi süren çiftçi Musa, ziraat mühendisi Yunus Şimşek ve bahçenin bakımını üstlenen ziraat teknikeri Reşat ile zeytinde besleme, bahçe kurulumu, budama, kültürel mücadele ve hasat sonrası uygulamaları enine boyuna konuştu. Program Eylül sonunda, hasadın yavaş yavaş başladığı dönemde çekildi.
Beş yıllık başarı ve var yılı yok yılını yenmek
Bahçe sahibi Savaş Can, daha önce zeytinciliğin sırıkla yapıldığı, gübrenin verildiği yıl daldan akarcasına ürün alınıp ertesi yıl filizin kırıldığı ve neredeyse hiç mahsul kalmadığı bir düzene alışkındı. AgroTroia ürünlerini televizyonda izleyip tanıştıktan sonra altıncı sezonunu geride bırakan üretici, artık her yıl benzer ya da daha yüksek verim aldığını; bir yıl bol, bir yıl yok denen "var yılı yok yılı" sorununu yaşamadığını anlattı. Umut Dönmez, firmanın temel amacının çiftçinin daha düşük bitki besleme maliyetiyle daha çok kazanmasını sağlamak olduğunu; var yılı yok yılı ortadan kalktığında çiftçinin kazancının ikiye katlandığını vurguladı. Bahçeyi süren çiftçi Musa da beş yıldır bu araziden düzenli mahsul alındığına ve iyi bakım yapılan bir bahçenin çevredeki bakımsız bahçelere göre net biçimde öne çıktığına bizzat şahit olduğunu söyledi. Dönmez ayrıca sahada görev yapan on ziraat mühendisinin çiftçilere birebir, ücretsiz danışmanlık verdiğini; ağacın o dönemde neye ihtiyacı varsa ne bir kalem eksiği ne bir kalem fazlasıyla yalnızca onu önerdiklerini belirtti.
Bahçe kurulumu, çeşit seçimi ve toprak analizi
Ziraat teknikeri Reşat, yeni bir zeytin bahçesi kurarken ilk kararın sofralık mı yoksa yağlık mı çalışılacağı olduğunu anlattı. Sofralık için Gemlik çeşidinde 6'ya 6 metre dikim aralığını ideal bulurken, yağlık çalışacak üreticilere Ayvalık çeşidinde 8'e 8 metreyi önerdi; çünkü Ayvalık hızlı büyüyüp aralarını bir süre sonra kapatıyor. Dikim öncesinde mutlaka toprak analizi yapılmalı; toprağın sert mi, organik madde bakımından zengin mi, su tutan mı yoksa kumlu-killi mi olduğu öğrenilip toprak iyice sürülüp patlatıldıktan sonra dikime geçilmeli. Reşat, dikim çukurlarına konacak az miktarda kök gübresinin fidanın kök yapısını hızla oluşturup toprağa tutunmasını ve iki yıl boyunca ek gübreye ihtiyaç bırakmadan büyümesini sağladığını söyledi. Yunus Şimşek de üreticilerin çoğu zaman yalnızca gözle görülen sürgün ve boyu büyütmeye çalışıp toprak altındaki köke yeterince önem vermediğini; oysa saçak kök ne kadar gelişirse gövde ve dalın da o oranda kalınlaştığını belirtti. Yeni kurulan arazilerde kök gübresi olarak Aminado kullandıklarını, önce kökün ardından sürgün ve dal gelişiminin desteklendiğini ekledi. Yeni bahçelerde zeytin fidan tırtılı gibi sürgün uçlarını yiyen zararlılara karşı, temmuz-ağustos aylarında ve özellikle geceleyin yapılan mücadelenin önemine dikkat çekildi.
Doğru budama ve sağlıklı gövde yapısı
Budamaya genellikle şubat-mart aylarında başlandığını söyleyen Reşat, çeşide göre farklı yaklaşılması gerektiğini; bu bahçedeki Ayvalık tipi ağaçlarda ortanın çok boş bırakılmaması gerektiğini anlattı. Orta fazla açıldığında güneş ana dalları yakıyor, gövdeler kararıp bir süre sonra gençleştirme çalışması gerektiriyor. Birbirine giren dallar ile işlev görmeyen eski dallar kesilip yerine alternatif sürgünlerin gelişmesi sağlanmalı; hasat ya da ilaçlama sırasında engel olan dallar da temizlenmeli. Reşat, yağlık çeşitlerde ağacı aşırı küçültmenin tane miktarını ve alınacak yağı azalttığını; gençleştirmenin bir kerede değil kademeli yapılması gerektiğini vurguladı. Sağlıklı bir gövde yapısı için temel kuralın iyi besleme olduğunu belirten Reşat, gövdeyi simsiyah yapıp ağacı işlevsiz bırakan kara koşa karşı zamanında mücadele edilmesi gerektiğini de ekledi. İyi beslenen ve doğru budanan ağaçta sürgün mekanizması düzgün çalışıyor, gövde korunuyor ve daha iyi meyve alınıyor.
Bordo bulamacı ve güllaç bulamacına gerek var mı?
Programda en çok sorulan konulardan biri, geleneksel bordo bulamacı ve güllaç bulamacının hâlâ gerekli olup olmadığıydı. Reşat, güllaç bulamacının taş kireç karışımından oluştuğunu ve beslemeyle ilgili herhangi bir bilimsel dayanağı bulunmadığını; karışım sırasında sıralama kaçırılırsa bahçeye zarar verebileceğini, çoğu zaman da yalnızca kötü kokusu sayesinde zararlıları uzak tuttuğu için kullanıldığını anlattı. Bordo bulamacının ise daha çok kışın, bitkiyi durdurarak soğuğa karşı bir miktar dayanıklılık sağladığı düşüncesiyle uygulandığını; ancak bitkiyi durdurduğu için sürgün mekanizmasını da engellediğini belirtti. AgroTroia ürünlerinin kullanıldığı bahçelerde bu bulamaçlara gerek kalmadığını söyleyen Reşat, zamanında yapılan mücadeleyle halkalı lekeye karşı dayanıklılığın güçlendirilebildiğini vurguladı. Soğuğa gerçek direncin temelinde doğru beslemenin yattığını; bu aylarda azotlu gübre kullanıldığında oluşan yumuşak dokulu sürgünlerin küçük soğuklarda bile yandığını anlattı. Copperas ürününün ise sürgün mekanizmasını durdurmadan çalıştırarak bitkiyi soğuğa karşı yaklaşık eksi 12 dereceye kadar koruduğu ve mantari hastalıklarda bordo bulamacının yerini tutabildiği belirtildi.
Hasat sonrası besleme, dökülme ve sap kurdu
Yunus Şimşek, AgroTroia'nın her sezona bir sonraki yılın meyvesini düşünerek başladığını; oysa çevredeki birçok üreticinin bir-iki uygulamayla sezonu kapattığını, bunun da hem emeği hem gübreyi boşa çıkardığını anlattı. Hasat sonrası uygulamanın en kritik adımlardan biri olduğunu söyleyen Şimşek, hasatla ağaçta oluşan binlerce yaranın hızla onarılması ve ağacın strese girmeden kış uykusuna geçmesi için Copperas, sezon boyunca harcanan bitki besin elementlerini ağaca geri vermek içinse bor, çinko ve mangan üçlüsünden oluşan bir ürünün kullanıldığını anlattı; bordan zeytinde özellikle önem taşıyor. Reşat ise zeytin dökümünün başlıca sebeplerini özetledi: karabiber döneminde ağaç ancak besleyebileceği kadar meyveyi tutuyor, dolayısıyla bu dönemde doğru besleme meyve tutumunu en üst seviyeye çıkarıp dökümü azaltıyor. Ayrıca sap kurduna karşı zamanında mücadele edilmezse zararlının çekirdeğe girmesiyle zeytinlerin döküldüğü; doğru ve zamanında yapılan mücadeleyle bu kaybın önlenebileceği vurgulandı. Hepsinin altını çizen ortak mesaj nettir: ağaçtan alınan, hasat sonrası besleme ile ağaca geri verilmelidir.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas – hasat yaralarını onaran, ağacı soğuğa karşı yaklaşık eksi 12 dereceye kadar koruyan ve bordo bulamacının yerini tutan temel ürün.
- Aminado – yeni kurulan bahçelerde kök gelişimini destekleyen kök gübresi.
Çanakkale Küçükkuyu Yeşilyurt'taki bu bahçe, doğru bahçe kurulumu, çeşide uygun budama, geleneksel bulamaçlar yerine bilinçli besleme ve hasat sonrası uygulamaların zeytinde nasıl fark yarattığını somut biçimde gösterdi. Beş yıla yayılan düzenli bakımla var yılı yok yılı sorunu büyük ölçüde ortadan kalkmış, hem bu yılın ürünü hem de gelecek sezonun verimi güvence altına alınmış durumda. Allah tüm üreticilerimize hayırlı ve bereketli hasatlar nasip etsin.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.