Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Aydın'ın Kuyucak ilçesinde, zeytin camiasının sosyal medyadan yakından tanıdığı çiftçi Metin Uğur'un bahçesinde buluştu. AgroTroia zeytin besleme programı çerçevesinde gerçekleşen çekime AgroTroia yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez, Nazilli bayisi İlyas Sümbül (Sümbülova Tarım), İzmir Kemalpaşa bayisi Cihan Öztosoğlu ve ziraat mühendisleri Yusuf ile Simge eşlik etti. Bölgede zeytin ve incir ağırlıklı bir üretim deseni hâkim; bu nedenle zeytinde doğru besleme, hastalık yönetimi ve bahçe kurulumu üreticinin kazancını doğrudan belirliyor.
Aydın Bölgesinde Zeytinciliğin Durumu
Metin Uğur, yedi yıldır AgroTroia ürünlerini kullanan ve sekizinci sezonuna giren bir zeytin üreticisi. En büyük memnuniyeti, bahçesinde periyodisitenin yani çiftçi diliyle "var yılı, yok yılı" durumunun yaşanmaması. Düzenli ve programlı besleme yapıldığında verimin dalgalanmadan istikrarlı seyrettiğini, bahçenin görüntüsünün de bunu açıkça gösterdiğini anlatıyor. Uğur'a göre asıl sorun, kendi uygulamalarından değil çevreden geliyor: bölgedeki birçok bahçe sahibi zeytine geçim kaynağı değil hobi gözüyle baktığı için hiçbir bakım yapmıyor, bu da rüzgâr ve iklim koşullarıyla taşınan hastalık ve zararlıların düzgün bakılan bahçelere yansımasına yol açıyor.
İkinci büyük sorun ise sulama. Bölgede müstakil su kaynağı olmayan üreticiler hasada kadar yağışa bağımlı kalıyor; sondaj imkânı olanlar ise yer yer 90 metre derinlikten su çıkarabiliyor. Su kaynağının varlığı, hem verimi hem de hangi çeşidin dikileceğini belirleyen en kritik faktör. Sofralık alımlar genellikle Ekim ayının son haftasında, yeşil turfanda hasadıyla başlıyor. Üreticiler, düşük zeytinyağı fiyatları karşısında maliyetlerini düşürerek ayakta kalmaya çalışıyor.
Periyodisiteyi Kıran Düzenli Besleme
Programın temel mesajı, düzenli ve periyodik bir besleme programının verimi istikrarlı tutması. Ziraat mühendisi Simge, AgroTroia ürünlerinin tüm bitki koruma ürünleriyle karıştırılabildiğini vurguluyor; bu sayede üretici defalarca araziye girmek zorunda kalmıyor, mazot ve işçilik maliyeti aşağı çekiliyor. Düzenli uygulanan besleme programı, bitkinin bağışıklığını hastalık gelmeden güçlendirerek birçok soruna karşı koruyucu bir kalkan oluşturuyor.
Mühendislerin en çok altını çizdiği nokta, bilinçsiz ve gereksiz gübrelemenin önüne geçmek. Her bölgenin iklimsel farklılıkları olduğu için aynı programın her yerde birebir uygulanması doğru değil; Çukurova, Ege ve Marmara aynı reçeteyi kaldırmıyor. Bu yüzden ekip, üreticiyi telefonla uzaktan yönlendirmek yerine bahçeye bizzat gidip eksikleri yerinde tespit etmeyi ve buna göre bir program yazmayı tercih ediyor. Bayi tarafında ise fiyatların her yerde sabit olması ve maliyetin önceden net biçimde hesaplanabilmesi, üreticiye planlama kolaylığı sağlıyor.
Verticillium Solgunluğu ile Mücadele
Bölgenin en korkulan hastalığı verticillium solgunluğu. Topraktan bulaşan bu hastalık, ağacın su iletim demetlerini tıkayarak ağacı kurutuyor ve komşu bahçeden ya da bahçe içindeki bir ağaçtan kısa sürede en yakın ağaçlara sıçrayabiliyor. İzmir bayisi Cihan Öztosoğlu, literatürde "çaresi yok" denilen bu hastalığın aslında erken müdahaleyle kurtarılabildiğini, dördüncü evreye gelmiş ağaçlar dışında ağaçların büyük oranda geri kazanılabildiğini anlatıyor.
Önerilen yöntem, ilk belirti görüldüğünde gövdeden uygulama yapmak. Sırt tulumbasıyla dozu fazla yükseltmeden, hava sıcaklığı 20 derecenin altındayken, ağacın gövdesinden çatallanan dallara kadar olan kısmını Activo ve fosforiko karışımıyla iyice yıkamak gerekiyor; 25 derecenin üzerinde yapılan uygulamanın etkisi büyük ölçüde kayboluyor. Eskiden ayda bir önerilen bu uygulama, artık haftada bir-iki kez yapıldığında hasta ağaçların büyük çoğunluğu kurtarılabiliyor. Metin Uğur da kuruma noktasına gelmiş ağaçlarda bu gövde uygulamasını ek bir reçeteyle birlikte denediğini ve ağaçların yeniden zeytin verir hâle döndüğünü aktarıyor. Aynı yaklaşım, gözleri ve çiçek tomurcukları soğuktan zarar gören ağaçlarda da Activo ve fosforiko desteğiyle gözlerin yenilenmesinde kullanılıyor.
Bahçe Kurulumu ve Fidan-Çeşit Seçimi
Ziraat mühendisi Yusuf, son yıllarda zeytin fiyatlarının rekor seviyelere çıkmasıyla birlikte kontrolsüz bir dikim furyası yaşandığını belirtiyor. Oysa kontrolsüz kurulan hiçbir bahçe iyi sonuç vermiyor. Bu işin başı fidan; çünkü sonuçta parayı kazandıran, meyveyi veren ağacın kendisi. Önce bölgenin hangisi olduğu ve o bölgeye uygun çeşidin doğru seçilmesi gerekiyor. Su kaynağı yoksa daha çok yağlık çeşitlere, su varsa turfanda satılabilen Gemlik–Trilye gibi siyah zeytine yöneliyorlar. Aydın özelinde ise bölgenin kaba zeytini, yamalak kabası, halk tabiriyle tekir (Manisa tekiri) ve kalamata gibi sofralık çeşitler öne çıkıyor.
Sulama suyunun varlığı, sertifikalı fidan tercih edilmesi ve güvenilir bir fidancıyla çalışılması belirleyici. Fidan dikiminde rakım, taban yapısı, drenaj ve hâkim rüzgâr yönü mutlaka göz önünde bulundurulmalı; taban yerlerde sık dikim, halkalı leke ve verticillium solgunluğu gibi sorunları davet ediyor. Ekip, birim alana fazla fidan dikmenin daha çok verim anlamına gelmediğini örnekle anlatıyor: aynı büyüklükteki bir alanda 500 ağaçlık bahçe, yanındaki 1000 ağaçlık bahçeden daha fazla rekolte verebiliyor; çünkü sık dikimde hastalıklar çorap söküğü gibi başlıyor. Yanlış çeşit ya da yanlış aralıkla kurulan bir bahçe, üreticiye en az beş yıl kaybettiriyor. Nitekim hatalı dikilen Edremit-tipi bazı bahçeler sökülüp bin ağaca düşürülmüş, kimi parsellerde aşıyla çeşit değişimi yapılarak ağaçlar Gemlik'e döndürülmüş.
Doğru Başlamanın Önemi ve Uzman Desteği
Bölümün üzerinde durduğu son nokta, bu işe en baştan doğru başlamak. Bahçe kurulumundaki bir hata, sonradan telafisi çok zor ve pahalı bir sürece dönüşüyor; yanlış çeşit diken üretici beş yılını kaybettikten sonra söküm ya da aşılama gibi ek maliyetlerle uğraşmak zorunda kalıyor. Doğru çeşit, doğru aralık, doğru sulama ve doğru beslemeyle başlanan bir bahçede ise ileride çıkacak sorunlar belirgin biçimde azalıyor.
AgroTroia ekibi, henüz ürün almayan ya da yeni bahçe kuracak üreticilere de açık çağrıda bulunuyor: gübre almak zorunda olmasanız bile, bahçe kurmadan önce teknik ekibe danışın. Tek ağacı olan da bin ağacı olan da aynı desteği alabiliyor; Türkiye genelinde bölge bayileri ve ziraat mühendisleri, bahçe kurulumundan besleme programına kadar yerinde fikir veriyor. Amaç, üreticinin yıllarını ve emeğini boşa harcamadan, yaptığı yatırımın karşılığını alabilmesi. Metin Uğur'un deyimiyle, bu işi geçim kaynağı olarak gören ve severek yapan üreticiler için doğru rehberlik, hatadan dönüşün en kısa yolu.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Activo – verticillium solgunluğunda gövde uygulamasıyla su iletim demetlerini açan ve hasarlı gözlerin yenilenmesini destekleyen ürün.
- Copperas – üreticinin "Çanakkale Bakır" olarak andığı, zeytinde öne çıkan bakır esaslı ürün.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.