Köy TV'nin AgroTroia sponsorluğunda hazırlanan "Tarımda Başarı" programı bu bölümde Aydın'ın Kuyucak ilçesi ve Azizabat'taydı. Bölgenin önemli gelir kaynağı haline gelen zeytin için zeytin besleme programı ve saha deneyimleri konuşuldu. Bölge bayisi Sümbüloğlu Tarım'dan ziraat mühendisi İlyas Sümbül, AgroTroia bölge sorumlusu ziraat mühendisi Yusuf ve uzun yıllardır bahçesini düzenli bir programla yöneten çiftçi Sami Tuna ile Mehmet Tuna, zeytinde verimi belirleyen detayları aktardı.
Aydın'da zeytinin artan önemi ve besleme programı
Kuyucak ve çevresinde özellikle 2000'li yıllardan sonra zeytin üretiminde ciddi bir gelişme yaşandığını anlatan İlyas Sümbül, zeytinin incir ve diğer meyve gruplarıyla birlikte tarla bitkilerine kıyasla artık çok daha yüksek gelir sağladığını söyledi. Bu yüzden çiftçilerin zeytine adeta gözü gibi baktığını belirtti. Yaklaşık sekiz yıldır bölge bayiliğini yürüten Sümbül, çalışma mantığını bir diyetisyen benzetmesiyle özetledi: ağacın hangi dönemde hangi besin ögesine ihtiyacı varsa onu zamanında vermek. AgroTroia'nın bölgede zeytin dışında incir, narenciye, mısır ve çilekte de uygulandığını, çiftçinin belirli bir programa oturduğunda her sene istikrarlı verim aldığını ekledi. Bayi ayrıca taklit ürünlerin kısa süreli olduğunu, çiftçinin bir iki sezon sonra verim alamayınca doğruyu bulduğunu vurguladı. Artan girdi maliyetleri karşısında ise sezon başında çıkarılan bir tablo ile çiftçinin masrafını düşürebileceğini söyledi.
Halkalı leke ile mücadele ve bakırlı uygulama
Bu sezonun en belirgin sorunu, hava koşullarının da etkisiyle yaygınlaşan Halkalı leke ve buna bağlı yaprak dökümüydü. İlyas Sümbül, çevredeki bahçeler yaprağını döküp yeniden sürgün vermeye çalışırken ve ağaç kendini meyveye veremezken, Copperas kullandıkları bahçelerde zararın asgari düzeyde kaldığını anlattı. Bölge sorumlusu Yusuf da değişen iklimle birlikte hastalığın neredeyse hiç durmadığını, bu yüzden hasat öncesinden çiçek dönemine kadar uzanan bakırlı uygulama sayısını mecburen artırdıklarını söyledi. Saha gözlemlerine göre kaliteli ürün ya da bordo bulamacı kullanılan komşu bahçelerle karşılaştırıldığında bile en iyi sonucun bakırlı bir uygulama olan Copperas ile alındığını, bahçe sahiplerinin de bu farkı kendi gözleriyle gördüğünü belirtti. Halkalı lekenin artık bölgesel değil, ülke genelinde bir sorun haline geldiğinin altını çizdi.
Periyodisite: var yılı yok yılı sorununu kırmak
Türkiye zeytinciliğinin en büyük problemlerinden biri olan periyodisite, yani var yılı yok yılı dalgalanması da masaya yatırıldı. Yusuf, teknik olarak periyodisitenin var olduğunu ancak çeşit seçimi, doğru sulama, gübreleme ve düzenli budama ile büyük ölçüde dengelenebileceğini açıkladı. Buna örnek olarak Sami Tuna'nın 23 dönümlük, yaklaşık 20 yaşındaki bahçesini gösterdi; burada geçen sene 20 tonun üzerinde mahsul alındığını, bu sezon da benzer rakamların hedeflendiğini söyledi. Sami Tuna, sekiz-dokuz yıldır bu programı uyguladığını, tonajın her yıl birbirine yakın çıktığını ve var yılı yok yılı yaşamadığını anlattı; mahsulü biter bitmez ertesi gün uygulamaya başladığını, zamanlamaya tam uyduğunu belirtti. Yusuf'a göre kuru tarım yapılan ya da gübreleme ihmal edilen bahçelerde periyodisite kaçınılmazdır; istikrar ise ancak düzenli bakımla, bu bahçe gibi pilot uygulamalarla mümkün olur.
Erken döküm, zararlılar ve değişen popülasyon
Çiftçilerin sık ilettiği bir başka şikayet erken meyve dökümüydü. Yusuf, dökülmenin birden çok nedeni olduğunu belirterek haziran-temmuz aylarındaki güve ve sap kurdu, antraknoz ile özellikle erkenci ve sahil bölgelerinde başlayan zeytin sineği zararlarına dikkat çekti. Olgunlaşma dönemindeki dökülmenin ise tamamen beslemeyle ilgili olduğunu, toprağın doygunluğu ve eksik mikro-makro elementlerin tamamlanmasıyla aşılabileceğini söyledi. Toprakta organik madde, kireç ve pH dengesinin yanı sıra mangan, bor ve çinko gibi mikro elementlerin tane kararması üzerinde belirleyici olduğunu, bu yüzden yapraktan uygulamanın yanında topraktan da müdahale gerektiğini vurguladı. Bu sezon dikkat çeken bir başka nokta zararlı popülasyonundaki değişimdi: normalde Gemlik tipi çeşitlerde fazla görülmeyen kırmızı örümcek (akar) bu yıl ciddi bir çöpür problemine yol açmış, daha önce sorun yaşamayan bahçelerde bile mücadele gerektirmişti.
Budama, hasat zamanı ve hasat sonrası bakım
Yusuf, hasadın bir türlü bitmemesinin hem üretici hem sektör için sorun olduğunu, çözümün ise her sene düzenli budama ve doğru beslemeden geçtiğini belirtti. Programla birlikte güçlü sürgün atan ağaçlarda her yıl ufak bir aralama yapılmazsa ağacın çok sayıda taneyi irileştirip karartmaya yetişemediğini anlattı. Çok geç hasatların ve özellikle büyük arazilerde makineli ile toptan satışta uygulanan sert hasatların sürgünlere ve gelecek yılın meyve gözlerine zarar vererek periyodisiteyi tetiklediğini söyledi; küçük bahçelerde elle hasadı önerdi. Hasat sonrası bakımın aslında çiçeklenmeden aylar önce başladığını, ağacın bir sonraki yılı bahar yağmurlarıyla birlikte hazırladığını hatırlattı. AgroTroia programında ilk uygulamanın hasat sonrasına bırakılmadığını, eylül-ekim aylarında bakırlı Copperas uygulamasıyla ağacın hem hasada hazırlandığını hem de Halkalı lekeye karşı dirençlendirildiğini açıkladı. Hasattan sonra ise kasım-aralık döneminde toprak tahlili ve buna göre gübreleme yapılmasını tavsiye etti. Bayinin bahsettiği Fors ürünü ise çilek gibi diğer kültürlerde damlamadan verilerek kısa sürede gözle görülür bir gelişme sağlıyordu.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas – Halkalı lekeye karşı kullanılan bakırlı uygulama; hasat öncesi ve eylül-ekim döneminde ağaca direnç kazandırır.
- Fors – Çilek gibi ürünlerde damlamadan verilen, kısa sürede gelişim sağlayan uygulama.
Aydın Kuyucak örneği, zeytinde istikrarlı ve yüksek verimin tek bir müdahaleyle değil; düzenli besleme, Halkalı leke ile zamanında mücadele, budama, doğru hasat ve hasat sonrası bakımın bir bütün olarak uygulanmasıyla mümkün olduğunu gösteriyor. Bilinçli çiftçi, bayi ve saha takibi bir araya geldiğinde var yılı yok yılı dalgalanması büyük ölçüde dengelenebiliyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.