Hatay'ın Kumlu ilçesi Muharrem bölgesindeki bu özel bahçe, Türkiye'de henüz az sayıda kurulmuş Arbequina (İspanyol bodur) zeytin çeşidine ev sahipliği yapıyor. Reyhanlı bayisi ISC Tarım'dan Ziraat Mühendisi İsmail Cüneydioğlu, bahçe sahibinin vekili Celal Demirkol ve AgroTroia ziraat mühendisleri, 4 yaşındaki 1.600 ağaçlık kapama bahçeyi gezerek bu yeni çeşidin sahadaki gerçek performansını anlattı. Zeytin yetiştiriciliğinde dengeli bir besleme programı ile elde edilen sonuçları bu bölümde inceliyoruz.
Arbequina çeşidinin öne çıkan özellikleri
Arbequina, İspanya'da ıslah edilmiş bodur ve kısa boylu bir zeytin çeşidi olmakla birlikte zeytinin anavatanı Türkiye'dir. En belirgin özelliği, klasik çeşitlerden farklı olarak gövde kalınlığını oluştururken aynı anda meyveye yatabilmesi ve yoğun sürgün yapmasıdır. Yerel çeşitlerimizde her tomurcukta bir veya iki meyve görülürken, Arbequina'da üçlü-dörtlü meyve salkımlarına rastlamak oldukça kolaydır. Bodur yapısı sayesinde hasat ve budama işçiliği belirgin biçimde kolaylaşır; periyodisite, yani bir yıl çok bir yıl az ürün verme eğilimi neredeyse görülmez. Bahçedeki 4 yaşındaki ağaçlarda 30 kilonun üzerinde meyve gözlemlenmesi, çeşidin erken ve düzenli verime geçtiğinin somut bir göstergesi.
İklim, toprak ve sulama istekleri
Zeytin ülkemizde 40-41 ilde yetiştirilmektedir; Arbequina da Güneydoğu, Doğu Anadolu ve İç Anadolu dışında, diğer zeytin çeşitlerinin yetiştiği hemen her yerde yetişebiliyor. Soğuklanma ihtiyacı biraz daha yüksek olduğu için görece yüksek rakımlara da adapte olabiliyor. Çeşidin en kritik isteği sudur; "su zeytini" olarak da anılır. Verilen her suyla yeni sürgün attığı için sulama aralığı yerel çeşitlere göre daha sıktır. Özellikle kumlu-tınlı topraklarda gün aşırı, toprak yapısına göre iki günde bir, az ama kısa aralıklarla su istenir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, aşırı sulamanın bitkiyi sürgüne kaçırıp üzerindeki çiçeği döktürme riskidir. Sulama imkânı olmayan dağlık ve susuz arazilere bu çeşidin dikilmemesi özellikle vurgulanıyor.
Yağ kalitesi ve pazar değeri
Arbequina, ağırlıklı olarak yağlık değerlendirilen bir çeşittir. Aroması yerel çeşitlerimizden farklıdır; ilk başta alışılması gereken bir tat profili sunsa da zamanla benimsenir. Sofralık çeşitlerde aranan kalibrasyon ve duble sistem yapısı bu çeşitte öne çıkmadığından, üretim yağlık yönde yoğunlaşır. Yağ ihracatına getirilen kısıtlar ve su kaynaklarının azalmasıyla birlikte zeytinciliğin kapama bahçelere ve sulu tarıma yöneldiği bu dönemde, kaliteli yağ veren her çeşit pazarda kendine yer buluyor. Yağ kalitesi bazı yerel çeşitlerin biraz gerisinde kalsa da, düzenli ve yüksek verimiyle Arbequina özellikle Reyhanlı ve Amik Ovası gibi geniş, sulanabilir alanlar için güçlü bir alternatif sunuyor.
Hastalık ve zararlılarla mücadele
Arbequina'nın sert yaprakçık yapısı, halkalı leke, vertisilyum dal kanseri ve antraknoz gibi hastalıklara karşı yerel çeşitlere göre daha dayanıklı olmasını sağlıyor. Halkalı leke, nem yüksekken ve sıcaklık 18-22 derece aralığındayken yapraklarda halka biçiminde lekeler oluşturarak yaprak dökümüne yol açan mantari bir hastalıktır. Bakteriyel kaynaklı dal kanseri ile toprak kökenli vertisilyum solgunluğunda ise hastalıklı dalların kesilip budama aletlerinin dezenfekte edilmesi, hatta yaprakların bile bahçeden uzaklaştırılması gerekir. Zararlılar tarafında zeytin sineği, zeytin güvesi, pamuklu bit, çiçek sap sokanı, filiz tırtılı ve kırmızı örümcek başlıcalarıdır. Çiçekler %5 açtığında insektisit uygulaması, kitlesel feromon tuzakları ve yere dökülen meyvelerin toplanması gibi biyolojik ve kültürel önlemler birlikte yürütülmelidir.
AgroTroia besleme uygulamaları ve saha sonuçları
Bahçede besleme kışın başlatılmış ve uygulamalar boyunca güçlü sonuçlar alınmıştır. Bayinin saha gözlemine göre, hastalık mekanizmasıyla bir önceki dönemde mücadele eden Copperas, zeytin çeşitleri içinde en güçlü tepkiyi Arbequina'da vermiş; tek bir uygulamayla 40-50 cm'ye varan sürgünler gözlemlenmiştir. Sistemik bir bakır olan ürün, içindeki organik asitler sayesinde ağacın iletim demetlerine doğrudan taşınarak hem hastalıklara karşı bitki direncini destekliyor hem de sürgün gelişimini ve meyve tutumunu artırıyor. Budamada ise tek gövdeli, yere değmeyen yayvan bir taç hedefleniyor. Geçen yıl yaklaşık 400 kilo yağ alınan bahçede, bu yıl bu rakamın iki katından fazlasının beklendiği ifade ediliyor. Doğru çeşit, sulama ve besleme bir araya geldiğinde Arbequina'nın potansiyelini ortaya koyduğu açıkça görülüyor.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas - sistemik bakır kaynağı; halkalı leke ve dal kanserine karşı destek, güçlü sürgün ve meyve tutumu.
- Activo - toprak çözücü ve bitkiye canlılık kazandıran organik asit içerikli ürün.
- Fors - su zeytini Arbequina'nın gelişim ve verim döneminde kullanılan besleme ürünü.
Türkiye'de henüz tanınma aşamasında olan Arbequina, sulama imkânı olan kapama bahçelerde profesyonel tarımın güçlü bir adayı. Doğru bölge seçimi, düzenli sulama ve dengeli besleme programıyla bu İspanyol bodur çeşit, üreticiye hem işçilik kolaylığı hem de erken ve istikrarlı verim sunuyor. Susuz arazilere dikilmemesi şartıyla, değişim arayışındaki çiftçiler için değerlendirilmesi gereken bir alternatif.
Kaynak: Köy TV - "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.