AgroTroia sponsorluğundaki "Tarımda Başarı" programının bu bölümü, Gaziantep'in Üç Kubbe köyünde, çiftçi Metin Çolak'ın yaklaşık 2500 ağaçlık Antep fıstığı bahçesinde çekildi. Bu sezon don, kuraklık ve yangınların üst üste gelmesiyle bölgedeki bahçelerin büyük bölümünde ürün kalmazken, altı yıldır AgroTroia danışmanlığı ve besleme programıyla yönetilen bu bahçenin hasada ulaşması yayının ana konusu oldu. Programda AgroTroia yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez, ziraat mühendisleri Cemal Kurt ve Nuh Karacaoğlu ile bahçe sahibi Metin Çolak, fıstıkta uygulanan besleme programının ayrıntılarını paylaştı.
Gaziantep'te don ve kuraklık fıstığı nasıl etkiledi
Bu yıl ülke genelinde yaşanan don olayının bahçe gruplarını yaklaşık yüzde 97 oranında etkilediği, bunun üzerine kuraklık ve yangınların da eklendiği aktarıldı. Mühendislerin anlattığına göre bölgede Ramazan döneminde sıcaklıklar -4, -5 derecenin altına indi; Urfa'ya kadar uzanan hatta on bir gün boyunca -14 dereceye varan soğuklar görüldü. Fıstık gözleri açılmaya başladığı dönemde öz su donduğu için karagözler döküldü. En kritik nokta, bunun bir hastalık veya zararlı değil bir afet olmasıdır; çiftçilerin bazılarına bu durum yanlışlıkla azot eksikliği ya da susuzluk stresi olarak anlatılmıştı. Antep fıstığında don zararının narenciye gibi aynı sene atlatılamadığı, etkisinin karagöz mekanizması nedeniyle üç yıla yayıldığı vurgulandı. Buna rağmen Çolak'ın bahçesinde, komşu tarlalarla aynı yaş ve bakımda ağaçlar olmasına karşın doğru zamanda yapılan uygulamalar sayesinde hem bu senenin meyvesinin hem de gelecek yılın gözlerinin kurtarıldığı belirtildi.
Hasat sonrası yaprak dökümü ve kış bakımı
Programda anlatılan takvim, hasat biter bitmez başlıyor. İlk hedef homojen bir yaprak dökümü sağlamak; bunun için Copperas ve içeriğindeki çinkoyla Nitrozinc birlikte uygulanıyor. Yaprağın düzgün dökülmesi, çiçek döneminde daha güçlü bir çiçeklenme ve sağlıklı yaprak oluşumu için zemin hazırlıyor. Mühendisler, Copperas'ın bir mantar ilacı değil bir besleme ürünü olduğunu, etiketindeki düşük bakır oranına rağmen içeriğinin metalik bakır ya da bordo bulamacından farklı çalıştığını, öz suyu sabit bir sıcaklıkta tutarak don döneminde dahi koruma sağladığını anlattılar. Kış döneminde ise ağaçtaki mantari enfeksiyonlara karşı yüzde bir oranında bakır uygulaması öneriliyor. Bitki ne kadar dirençli hale getirilirse hastalıklara karşı da o kadar güçlü duruyor; ilkbaharda ağaç uyanırken Copperas ve fosforiko ile yapraklama desteği veriliyor.
Çiçeklenmeden meyve dolumuna besleme programı
Çiçek döneminde tam çiçekte uygulama yapılmadığı, hatta bu evrede toprak sürümü ve çapalama gibi işlemlerden de kaçınıldığı belirtildi. Doğru zaman, "kedi kulağı" denilen yüzde beş çiçeklenme evresidir; bu aşamada Activo Florista ile birlikte uygulama yapılıyor ve aynı anda göz kurdu mücadelesi de bu evrede yürütülüyor. Meyve nohut büyüklüğüne geldiğinde ikinci uygulama devreye giriyor. Sonraki aşamada gelecek yılın sürgünü için karagöz oluşumunu desteklemek üzere azot, meyve iç dolumu için ise potasyum veriliyor. Mühendisler bu dönemde alınabilir azotlu ürünleri ve potasyumu birlikte kullandıklarını aktardı. Sap kuvvetlendirmek ve dökümü azaltmak için Calcio kullanılıyor; güneş yanığına karşı ise azot, fosfor, potasyum ve aloe vera içeren bir ürünle destek sağlanıyor. Programın temel mantığı, fıstığın iç dolum yaptığı dönemde meyveyi ağaçta tutarken karagöz dökülmesini de engellemek.
Antep fıstığında zararlılarla mücadele
Yayında bölgede son yıllarda artan zararlılar da ele alındı. Kımıl zararlısına karşı uygulamanın buğday ekimi başlarken ve buğday biçilirken yapılması gerektiği belirtildi. Antep fıstığı pisillası ise erginleri yaklaşık 1 ila 1,8 milimetre boyunda olmasına rağmen büyük zarar veren bir zararlı; erginler yaprağın üzerine yumurta bırakıyor, dört ila yedi gün içinde açılan yumurtalardan çıkan nimfler yaprağı emerek tatlımsı bir madde salgılıyor ve bu, ağaçta ve toprakta toz şeker dökülmüş gibi bir görüntü oluşturuyor. Pisilla iç dolumu engelliyor, yaprak ve karagöz dökümüne neden oluyor; mücadelesine mayıs ortasından itibaren başlanması öneriliyor. Kapnodis ise hamam böceğine benzeyen, yumurtalarını kök boğazına bırakan bir zararlı; çıkan larvalar köklerle beslenerek yıllanmış bir ağacı bile öldürebiliyor. Bununla mücadelenin hasat sonunda erginlere yönelik yapılması, ağaç altlarının sürülmemesi ve köklerin zedelenmemesi gerektiği vurgulandı.
Tozlaşma, sulama ve doğru çeşit seçimi
Fıstığın dioik bir bitki olduğu, yani erkek ve dişi üreme hücrelerinin ayrı ağaçlarda bulunduğu ve tozlaşmanın dışarıdan gerçekleştiği hatırlatıldı. Aşırı kuraklıkta erkek ağaçların erken açıp tozunu dökmesi, dişilerin geç kalması döllenme eksikliğine ve meyve dökümüne yol açabiliyor; doğru beslemeyle dişilerin gelişimini öne çekmek bu uyumu kolaylaştırıyor. Sulamada ise vahşi sulamadan ve yağmurlama yönteminden kaçınılması, bunun yerine salma sulama önerildi; don döneminde springlerle yapılan sulamanın ağacı daha da dondurarak zararı büyüttüğü anlatıldı. Antep fıstığının sezonda yaklaşık 400 metreküp suya ihtiyaç duyduğu ve sulamanın iç dolum döneminde yapılması gerektiği belirtildi. Çeşit konusunda ise susuz koşullarda Kaliforniya kökenli ucube çeşitlerinin zorlandığı, su olmayan yerlerde sakız, buttum ya da menengiç gibi yerel anaçlara dönülmesi gerektiği vurgulandı.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas – yaprak dökümü, kış bakımı ve dona karşı koruma için besleme ürünü.
- Nitrozinc – çinko desteğiyle homojen yaprak dökümü ve gözlerin güçlenmesi için.
- Activo – kedi kulağı evresinde çiçeklenme ve göz kurdu mücadelesi döneminde kullanım.
- Calcio – sap kuvvetlendirme ve meyve dökümünü azaltma amaçlı kalsiyum desteği.
Bahçe sahibi Metin Çolak, altı yıldır aynı programı günü gününe uyguladığını, çevredeki akraba bahçelerinde ürün yokken kendi fıstık ve zeytin ağaçlarının tuttuğunu, ayrıca buğdayda dönüme yaklaşık 800 kilogram verim aldığını anlattı. Mühendisler ise asıl önemli olanın doğru teşhis ve doğru zamanda uygulama olduğunun, donun bir afet olarak kabul edilip bahçenin terk edilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Zor koşullarda maliyeti düşürürken bitkiyi korumanın, programlı ve sürdürülebilir bir beslemeyle mümkün olduğu vurgulanarak yayın tamamlandı.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.