"Tarımda Başarı" programının bu bölümünde Gaziantep'in Barak ovasındaki bir antep fıstığı bahçesindeyiz. Yedi yıldır AgroTroia ile çalışan üretici Mehmet Bozkurt'un bahçesinde; AgroTroia bölge sorumlusu Ziraat Mühendisi Nuh Karacaoğlu, bölge sorumlusu Cemal, bölge bayisi Bozgeyik Tarım'dan Hüseyin Bozgeyik ve firma yönetiminden Umut Bey ile fıstık piyasasını, verim sorunlarını ve antep fıstığına uygun besleme programını ele aldık. Amacımız çiftçinin daha az girdiyle daha çok verim almasını sağlamak.
Antep Fıstığında Piyasa Bilmecesi ve Düşük Verim
Çekimin yapıldığı dönemde fıstık fiyatları oldukça düşüktü. Akla "fazla mı ürettik" sorusu geliyor; ancak uzmanlara göre durum tam tersi. Fıstığın ana vatanı Orta Doğu olsa da dünya üretiminde Amerika yaklaşık 350 bin tonla ilk sırada, ardından İran geliyor; Çin de hızla üretimini artırıyor. Türkiye'nin asıl avantajı ürünün adının bile bölgeden gelmesi: Antep fıstığı. Buna rağmen sorun verimde. Türkiye'de bir çiftçi dekardan ortalama 30-35 kilogram fıstık alırken, başka ülkelerde bu rakam çok daha yüksek. Yani fıstık para etmiyorsa bunun nedeni fazla üretim değil, dekardan alınan verimin düşüklüğü ve dünya genelindeki arz fazlasıdır.
Yanlış Besleme ve Budama Verimi Nasıl Düşürüyor?
Uzmanlara göre Barak ovasında üreticilerin çoğu verimi toprak işlemeyle artıracağını sanıyor; oysa asıl hata beslemede ve budamada yapılıyor. Taban gübresi yanlış zamanda atılıyor, sulama ve budama hatalı yapılıyor. Antep fıstığında gereksiz budama yoktur; yalnızca birbirini sıkıştırıp strese sokan dallar, ağaç yaprağını döküp uyku (dormansi) dönemine geçtikten sonra alınır. Hasat biter bitmez 45 derece sıcakta yapılan ağır budama ağacı sakızlanmaya iter ve uyanmayı geciktirir. Besleme için de net bir takvim var: gübrenin ocak başında verilmesi gerekir. Çünkü gübre kışlık bitkilerde yaklaşık 60-70 günde erimeye başlar; eylülde atılan gübreyi ağaç uyku döneminde olduğu için değerlendiremez. Doğru zamanda ve doğru ürünle yapılan besleme programı, verimde belirleyici fark yaratır.
Fitoplazma ve Capnodis: Fıstığın Baş Belaları
Antep fıstığının en önemli sorunlarından biri fitoplazma hastalığıdır. Yol kenarında kıpkırmızı olup geriye doğru ölen ağaçlar bu hastalığın belirtisidir. Bir mantar enfeksiyonu olan fitoplazmada iletim demetleri (ksilem boruları) tıkandığı için ağaç topraktan aldığını yukarı taşıyamaz ve geriye doğru ölmeye başlar. Bu noktada üre veya amonyum sülfat gibi azotlu gübre vermek hastalığı hızlandırır; çözüm, bitkiyi doğru besleyip iletim demetlerini açmaktan geçer. Bir diğer büyük tehdit capnodis (dip kurdu) zararlısıdır. Larvası kök bölgesinden girerek koca ağacı kurutabilir; sürüm yaparken gövdeye fazla yaklaşılması kökleri tahrip ederek zararlının girişini kolaylaştırır. Ayrıca göz kurdu, sünekımıl, kırmızı örümcek ve Antep fıstığı pisili gibi zararlılarla da yerinde tespit yapılarak mücadele edilmelidir.
Hasattan Çiçeklenmeye Doğru Besleme Programı
Uzmanlar yıl boyu uygulanacak adımları sıraladı. Hasattan sonra Copperas ve içinde bor ile çinko bulunan Bezin uygulanır; bu, yaprakları sarartıp dökerek ağacı kışa hazırlar ve homojen çiçeklenmeyi destekler. Yaklaşık bir ay sonra kış uygulaması olarak yüzde birlik Copperas verilir. Bahara geçişte Copperas ile fosforik asit birlikte uygulanarak ağaç homojen şekilde uyandırılır. Göz kurdu mücadelesinin ardından, meyve nohut büyüklüğüne geldiğinde uygulama tekrarlanır. Yüzde beş çiçeklenme döneminde activatör (Oan Mix tipi gibberellik asit) ve çiçek tutturucu Florista kullanılır; bunların yanında Kombi ve Aminado uygulanır. Güneş yanığı ve meyve iç dolum döneminde ise azot, fosfor, potasyum ve iz element içeren Vital tercih edilir. Kireçli ve yüksek pH'lı topraklar için 18-46 ya da MAP-DAP yerine kükürtlü 41-5 veya yeşil altın tarzı gübreler önerilir; bunların zamanı da ocak başıdır.
Komisyon Zinciri ve Üreticinin Emeği
Bahçe sahibi Mehmet Bozkurt'un eşi Kudret Bozkurt ve oğlu Mert Ali Bozkurt, AgroTroia ile çalışmaya başladıktan sonra verimlerinin kat kat arttığını, ağaçların yeşillenip hastalıktan kurtulduğunu anlattı. Yedi yıl önce dekardan birkaç traktör ürün alınırken bu rakam ciddi biçimde yükseldi. Ne var ki üretici, emeğinin karşılığını fiyatta bulamamaktan yakınıyor: tarlada düşük fiyata alınan fıstık, birkaç komisyoncunun elinden geçerek tüketiciye çok yüksek fiyatla ulaşıyor. 50 derece sıcakta çalışan çiftçi kazanamazken aradaki aracıların kazanması, programda dile getirilen en büyük sıkıntı oldu. Çözüm önerileri arasında kooperatifleşme ve fıstık ezmesi gibi katma değerli ürünlerle piyasada yer açmak öne çıktı.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas – hasat sonrası ve kış uygulamasıyla yaprak dökümü ve homojen çiçeklenme
- Kombi – çiçeklenme döneminde besleme desteği
- Aminado – çiçeklenme döneminde aminoasit takviyesi
Antep fıstığında asıl mesele üretim fazlası değil; doğru zamanlı besleme, bilinçli budama ve hastalık-zararlı yönetimiyle dekardan alınan verimi yükseltmektir. Bozkurt ailesinin yedi yıllık deneyimi, doğru bir besleme programının ağacı da bahçeyi de değiştirebileceğini gösteriyor. Geriye, üreticinin alın terinin karşılığını piyasada bulabilmesi kalıyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.