Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Antalya'nın Serik ilçesine bağlı Ürünlü bölgesinde, ceviz üreticisi Hasan Kirlioğlu'nun bahçesinde. Bahçede yetiştirilen pikan cevizi, ülkemizde alıştığımız klasik cevizden farklı, Amerika Teksas kökenli nazik bir çeşit. AgroTroia yönetim kurulu üyesi Umut Dönmez ile ziraat mühendisleri Nuh Karacaoğlu ve Simge Şen, hem bu bahçenin geçmişten gelen hikayesini hem de pikan cevizinin besleme programı ile bakım inceliklerini anlattı.
Pikan Cevizinin Türkiye ve Dünyadaki Yeri
Pikan cevizi, anavatanı Amerika'nın Teksas bölgesi olan, yağ oranı yüksek ve meyve kalitesi güçlü bir çeşit. Ham protein ve yağ oranı yaklaşık yüzde 19-20 seviyesinde olduğu için son derece kaliteli kabul ediliyor. İsmini, meyvenin iç zarının enine değil dikine açılmasından alıyor; kabuğu da diğer cevizlere göre daha incemsi.
Bu çeşit yıllık soğuk ve sıcak istekleri biraz daha yüksek bir bitki; ortalama 15-20 derece civarında sıcaklık seviyesini, en azından 13 derecenin üzerini istiyor ve genellikle 150 rakımın üzerinde, 400-500 rakımı aşmayan alanlarda yetişiyor. Antalya ve Mersin'in bir bölümünde, özellikle Serik çevresinde üretilebildiği için Serik cevizi olarak da anılıyor. Türkiye ceviz üretiminde dünyada üst sıralarda yer alsa da, hatalı uygulamalar nedeniyle fidan dikimi artarken rekolte aynı oranda yukarı çıkamıyor.
Bahçe Kurulumu, Sık Dikim ve Su Yönetimi
Cevizde en sık yapılan hatalardan biri sık dikim. Ağaçlar birbirine fazla yakın olduğunda hava sirkülasyonu sağlanamıyor; bu da mantar kökenli fungal hastalıklara karşı bitki direncini düşürüyor ve kayıpları artırıyor. Bu nedenle pikan cevizinde 8'e 8, 9'a 9, hatta 10'a 10 gibi geniş ve ferah aralıklar öneriliyor. Pikanda dal yapısı gevrek olduğu ve lider bir süre sonra üçlü vazo sistemine dönüştüğü için yoğun dikimlerde ağaç araları boş kalıp güneş yanıklığı riski artıyor.
Su yönetimi pikanda kritik bir konu. Pikan, diğer ceviz çeşitlerine göre neme çok daha duyarlı; çünkü nem, mantar enfeksiyonunun arttığı koşul demek. Aşırı sulama gövde çatlamalarına ve doku tahribine yol açıyor. Ülkemizde cevizciliğin en büyük sorunlarından biri iyi drene edilmemiş araziler; pikanda fazladan verilen suyu telafi etmek mümkün olmuyor. Sulama köke yakın değil, taç iz düşümüne doğru, saçak kökleri besleyecek şekilde yapılmalı.
Kuruma Hastalığı ve Bakteriyel Yanıklıkla Mücadele
Hasan Kirlioğlu'nun bahçesinin 2020 yılına uzanan bir hikayesi var. Yıllarca baş edemediği bir kuruma hastalığıyla uğraşan, tarım il müdürlüğünden BATEM'e ve özel laboratuvarlara kadar pek çok kapıyı çalan üretici, ağaçların geriye doğru ölümünü durduramamış. AgroTroia ile tanıştıktan sonra uygulanan program ile bu kuruma hastalığı yenilmiş; bugün bahçedeki ağaçlar kendine gelmiş ve yeniden meyveye durmuş.
Cevizde antraknoz fungal etmenli bir hastalıkken, daha ileri seviyede bakteri kökenli bakteriyel yanıklık görülebiliyor ve bu, söküme kadar gidebilen zor bir sorun. Koruma ürünleri veri tabanında doğrudan çözüm bulunmadığı için AgroTroia farklı bir metotla, gövde uygulamasıyla ilerliyor. Gövde uygulamasının ardından kök boğazına karşı Copperas ve Activo ile sorun kontrol altına alınmaya çalışılıyor. Burada vurgulanan en önemli nokta, hastalıkta panik yapıp ağacı sökmek yerine bahçeyi bir bütün olarak; budaması, sulaması, gübrelemesi ve hastalık mücadelesiyle birlikte yönetmek.
Doğru Gübreleme: Azot Tuzağı ve Hastalık İlişkisi
Gübrelemede en yaygın yanlış, klasik "azot-fosfor-potasyum" sırasını cevize de ezbere uygulamak. Oysa cevizde erken verilen azot ağacı homojen değil, fazla hızlı uyandırıyor; dişi-erkek uyuşmasını ve tozlaşmayı olumsuz etkileyip meyve dökümüne yol açıyor. Ayrıca azot fizyolojik olarak boğum arasını uzattığı için, üçlü meyve yapısı alınabilecekken meyve seyrekleşiyor.
Daha da önemlisi, azot hastalığı artırıyor; uzmanların ifadesiyle adeta mayaya şeker vermek gibi. Bu yüzden hastalıklı bölgelerde azot kullanımına temkinli yaklaşmak, hatta hastalık bitene kadar bahçede azot kullanımını durdurmak öneriliyor. Topraktan verilen kükürtün etkisini göstermesi yaklaşık 45 gün, çoğu elementin alımı 60 güne kadar sürebildiği için zamanlama belirleyici. Kükürt takviyesinin gözler uyanırken, Şubat döneminde Liquid S80 ile yapılması tavsiye ediliyor. Toprak pH'ı ve kireç seviyesi yüksek olduğunda fosfor kilitleniyor, magnezyum ve demir alımı da baskılanıyor; bu nedenle yapraktan, pH'ı düşük ürünlerle yapılan uygulamalar öne çıkıyor.
Meyve Doldurma Dönemi ve AgroTroia Programı
Bitki meyve tuttuktan sonra cevizde doldurma dönemi başlıyor. Pikan cevizi zeytin gibi değil; içini doldurmak için suyu daha çok isteyen bir bitki. Bu dönemde düzenli ve periyodik sulamayla birlikte potasyumlu uygulamalar cevizin içini dolduruyor. Sulama imkânı olan arazilerde Fors gibi ürünler devreye giriyor. Pikanın verdiği gübreye tepkisi düşük olduğu için hedef, ağaçta çok meyve bırakmak değil, sağlıklı ve kaliteli iç oluşturmak; rekolte yaklaşık yüzde 30-35 seviyesine çekilerek dolu ve sağlam meyve elde ediliyor.
Yaz boyunca yapraktan uygulanan, yüksek oranda potasyum fosfit içeren fosforiko türü sistemik ürünler hem mantar enfeksiyonunun yoğun olduğu yerlerde koruma sağlıyor hem de bir sonraki sezonun meyve gözlerini olumlu etkiliyor; bakırla birlikte dona karşı da destek veriyor. Pikan cevizinde sık görülen, üreticilerin "Basra" dediği akıntı sorununun Hasan amcanın bahçesinde görülmemesi, beş yıla yayılan bu disiplinli programın sonucu olarak öne çıktı.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas – kök boğazı ve bakteriyel yanıklık mücadelesinde destek.
- Activo – Copperas ile birlikte kök boğazı uygulamalarında kullanım.
- Liquid S80 – gözler uyanırken, Şubat döneminde kükürt takviyesi.
- Fors – sulama imkânı olan arazilerde meyve doldurma desteği.
Antalya Serik Ürünlü'deki bu bölüm, pikan cevizinin neden "nazik" bir çeşit olduğunu ve doğru bahçe yönetiminin tek tek uygulamalardan değil, dikim aralığından sulamaya, gübrelemeden hastalık mücadelesine kadar bir bütünden oluştuğunu gösterdi. Hasan amcanın bir zamanlar geriye doğru ölen ağaçlarının yeniden meyveye durması, sabırlı ve bilimsel bir yaklaşımın somut karşılığı oldu.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.