Bu bölümde İzmir'in Foça ilçesine bağlı Gerenköy'de, bahçe sahibi Selahattin Tetik'in zeytinliğinde buluşuyoruz. AgroTroia ekibi, kurucu Zafer Dönmez ve bölgeye yerleşen ziraat mühendisi Yusuf Bey öncülüğünde, halkalı lekeyle mücadelenin nasıl kazanıldığını ve doğru beslemenin verime etkisini bir zeytin besleme programı çerçevesinde değerlendiriyor. Gemlik ve Edremit çeşitlerinin ağırlıkta olduğu, geçmişte yağ amaçlı yetiştirilen ancak zeytinin değer kazanmasıyla daha çok önemsenen bu bölgede, yaklaşık altı yıllık bir tanışıklığın getirdiği başarı hikayesi ekrana taşınıyor.
Gerenköy'deki Bahçe ve Başlangıçtaki Sorunlar
Selahattin Tetik'in 12 dönümlük bahçesinde 170 adet Gemlik ve 130 adet Edremit çeşidi zeytin bulunuyor. Bahçe sahibi, aralardaki boşlukları yeni fidanlarla doldurmuş, kenarlara ise çit bitkisi olsun diye yaklaşık 100 adet Arbequina dikmiş; bunlar dördüncü yıllarında ciddi meyve vermeye başlamış. İşin başında en büyük dert halkalı leke hastalığıydı: ağaçların yaprakları neredeyse tamamen dökülüyor, geriye yalnızca dallar kalıyordu. Bölgede yaygın bir yanlış da rüzgârı kessin diye bahçe etrafına yüksek çit ve servi dikmek; oysa zeytin rüzgârsız olmaz ve hava akımı engellenince halkalı leke bahçede daha da artıyor. Tetik'in çit amaçlı Arbequina sırası da bu riski bir miktar tetiklemiş durumda.
Halkalı Lekenin Çözümü ve Copperas
Selahattin Tetik, beş-altı yıl önce Zafer Dönmez ile telefonda görüşerek Copperas kullanmaya başladı ve iki yıl içinde bahçesindeki halkalı leke tamamen sona erdi; bugün hastalıktan eser yok. Recai'nin sahada anlattığı gibi Copperas, içinde yalnızca yüzde 5 oranında bakır barındırsa da asıl gücünü yapısındaki on iki inorganik asitten alıyor. En önemli özelliği sistemik olması: kontakt etkili klasik bordo bulamacının aksine ağacın öz suyuna karışarak doğrudan etki ediyor. Ekibin gözlemine göre 7 ila 11 gün içinde sürgün oluşumunu destekleyebiliyor, mantari hastalıklara ve antraknoza karşı mücadeleye yardımcı oluyor. Hasattan yaklaşık bir ay önce yapılan tam doz Copperas uygulaması ise hem hasadı kolaylaştırıyor hem sürgünleri zarardan koruyor; hasattan sonra yapılan uygulama da ağacın hasarını onarıp kış boyunca sürgün oluşumunu sürdürüyor.
Doğru Beslemeyle Değişen Bahçe
Ziraat mühendisi Yusuf Bey'in İzmir'e yerleşmesiyle birlikte bahçe çok daha sık takip edilmeye başlandı; bir yıldır neredeyse ayda bir, kimi zaman on beş günde bir ziyaret ediliyor. Önceki dönemde yılda dört-beş uygulamayla yürüyen, ağırlıkla Copperas ve New Olive bilinen programı bu sezon daha titiz takip edildi. Sonuçta meyveye rağmen ağaçların hâlâ filiz attığı, daneleri oluşturan yerlerden yeni sürgünlerin çıktığı gözlendi. Bahçede yapılan incelemede magnezyum eksikliği ve fazla potasyum belirtileri tespit edildi; danelerdeki küçülme için ayrıca bir reçete verildi. Toprağın pH değeri Türkiye genelinde olduğu gibi burada da yüksek seyrettiğinden, sıvı kükürt uygulamasıyla pH düşürülerek bitkinin besin alımının kolaylaşması ve hastalığa yatkınlığının azaltılması hedefleniyor; susuz bahçelerde yağmur öncesi dönüme 4-5 kilodan 10 kiloya kadar uygulama öneriliyor.
Bu Sezonun Rekolte Sorunu ve Zararlılarla Mücadele
Bölge uzmanı Cihan abinin de aktardığı gibi bu yıl rekolte Türkiye genelinde belirgin biçimde düşük. Geçen yılki yoğun meyve tutumunun ardından, bu ilkbaharda çiçeklenme ve tozlaşma döneminde art arda gelen yağmurlar monilyayı tetikledi, daneler döküldü ve birçok çiftçi ilaçlama için uygun hava bulamadı. Selahattin Tetik'in bahçesi ise çevredeki neredeyse boş bahçelerin aksine ürününü büyük ölçüde koruyabildi. Bu dönemde öne çıkan bir başka tehdit zeytin güvesi; ekibin tavsiyesi, eylül-ekim aylarında muadil yerine orijinal etken maddeli ilaç kullanmak ve zeytin sineğine karşı zamanında önlem almak. Bakteriyel kökenli sorunların yağmurların açtığı yaralardan ilerlediği bu tür yıllarda, doğru zamanda yapılan bir bakırlı uygulamanın amino asitle birlikte verilmesi de tavsiye ediliyor.
Erken Hasat ve Bahçeyi Terk Etmeme
Yeni mühendis Murat Demirbaş'ın hatırlattığı gibi zeytin, hasattan sonra 7 derecenin altında yaklaşık bin saatlik bir soğuklama dinlenmesine ihtiyaç duyuyor ve bahçe hasattan sonra terk edilmemeli; gübreleme, sulama ve budama sürdürülmeli. Zeytinin bu yıl çok kıymetli olması nedeniyle ekip erken hasadı öne çıkarıyor; sık meyve tutan bahçelerde ekim ayında iyi bir zeytin sineği uygulamasının ardından hasadı fazla geciktirmemek öneriliyor. Selahattin Tetik'in tecrübesinde silkme yöntemi de fark yaratıyor: makinenin ulaşamadığı, ilacın yeterince gitmediği taraflarda daneler kolay dökülmezken, hasat öncesi tam doz Copperas uygulanan bölümlerde dökülme belirgin biçimde kolaylaşıyor. Toprağın asitliğini dengelemek için kışın tabandan yapılacak uygulamalar da gelecek sezona hazırlığın parçası.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas — yüzde 5 bakır ve on iki inorganik asit içeren sistemik sıvı bakır; halkalı lekeyle mücadelede, hasat öncesi ve sonrası uygulamalarda zeytinin temel ürünü.
- New Olive — zeytin besleme programında kullanılan, verim ve sürgün gelişimini destekleyen özel besleme ürünü.
- Liquid S80 — toprağın yüksek pH değerini düşürerek besin alımını kolaylaştıran ve bitkinin hastalığa direncini artıran sıvı kükürt.
Foça Gerenköy'deki bu bahçe ziyareti, doğru ürün seçimi, sık saha takibi ve bilinçli kültürel önlemlerin halkalı leke gibi yıpratıcı bir hastalığı dahi geride bırakabileceğini gösteriyor. Çevredeki bahçeler bu zorlu sezonda neredeyse ürünsüz kalırken, Selahattin Tetik'in zeytinliğinin verimini korumuş olması, bir besleme firmasının ağacın bağışıklığını güçlendirerek yarattığı farkı özetliyor. Komşu bahçenin en iyi referans olduğu bu bölgede, bir çiftçinin başarısı çevredeki üreticilere de yol gösteriyor.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.