AgroTroia sponsorluğunda yayınlanan Köy TV "Tarımda Başarı" programı bu bölümde Adıyaman'ın Kahta ilçesine bağlı Zeytinköy'e konuk oldu. Ekip, deprem bölgesine bir kez daha gelmenin duygusal yükünü paylaştıktan sonra, İstanbul'daki işini bırakıp toprakla iç içe bir hayat kurmak için buraya yerleşen Mehmet amcanın ceviz bahçesini ekrana taşıdı. Yalnızca 5 yaşında olmasına rağmen çok daha olgun görünen bu 3,5 dönümlük bahçe, doğru ceviz besleme programı ile neyin mümkün olduğunu gösteren bir başarı hikayesi. Bahçedeki uygulamaları, karşılaşılan hastalıkları ve çözümleri birlikte inceliyoruz.
Türkiye'de Ceviz Üretiminin Tablosu
Ceviz, son 10 yıldır Türkiye'de büyük ilgi gören bir sektör. Önüne gelen herkes ceviz bahçesi kuruyor; ancak ülke hâlâ üretim açığını ithalatla kapatıyor. Programda paylaşılan verilere göre dünya lideri Çin yılda yaklaşık 1,5 milyon ton üretirken, Türkiye yaklaşık 215 bin ton rekolteyle dördüncü sırada yer alıyor. İç ceviz tarafında ise ülkenin yıllık üretimi 61 bin ton civarındayken, yurt dışından alınan iç ceviz miktarı 91 bin tonu buluyor; yani yaklaşık 30-35 bin tonluk bir açık söz konusu. Türkiye toprak potansiyeli bakımından cevizde dünyanın en iyilerinden biri olsa da, kurulan bahçelerin büyük bölümünün beslemeye son derece duyarlı çeşitlerle kurulması ve teknik bilgi eksikliği bu potansiyelin önündeki en büyük engel. "Cevizi dik, üç beş yıl sonra zengin olursun" anlayışı, suyu ve gübresi ihmal edilen pek çok bahçeyi hayal kırıklığına uğratıyor.
İstanbul'dan Kahta'ya: Mehmet Amcanın Bahçesi
Mehmet amca, yılların unlu mamuller işini çocuklarına devredip yaşına geldiğinde doğayla iç içe olmak istemiş ve ekim alanı olarak cevizi seçmiş. Başlangıçta bilgi eksikliği nedeniyle ilk 2-3 yıl bahçe hem hastalık hem de gelişim açısından istenen verimi vermemiş. Doğru bilgi birikimi ve belli bir programa dayalı besleme devreye girince bahçenin gelişimi normale dönmüş. Suyun hiç eksik edilmediği bu 3,5 dönümlük bahçe, bugün Türkiye'deki sayılı bahçelerden biri olarak gösteriliyor. Bu sezon normal bir kalibrede iyi bir ürün tutan bahçeden, masrafı çıkarıp az da olsa bir kazanç bekleniyor. Önemli bir nokta da kök çürüklüğü: Taban suyu yüksek yerlere ceviz dikilmemesi, salma sulamada suyun gövdeye fazla yaklaştırılmaması gerekiyor. Sorun yaşanan ağaçlarda kök bölgesi açılarak Activo ve fosforiko karışımı uygulanıyor.
Bakteriyel Yanıklık ve Gövde Uygulamaları
Bahçedeki en büyük zorluk, bakteriyel yanıklığın ilerlemiş hâli olan fitoftora kökenli sorunlar olmuş. Bu hastalık, kontrol altına alınmazsa ağaç ölümlerine ve sıra kayıplarına kadar gidebiliyor. Mehmet amcanın uyguladığı yöntem, ağacın yalnızca gövde kısmına, dalların başladığı çatallaşma noktasından aşağıya, sırt pompasıyla 500 cc Activo ve 500 cc fosforiko karışımını uygulamak. Bu işlem iletim demetlerini temizleyerek hastalık etmeninden kurtulmayı sağlıyor ve takip eden dönemde sürgün ile katılaşmayı belirgin biçimde artırıyor; yılda 3 kez tekrarlanıyor. Bakteriyel yanıklığın asıl yayılma yolu budama makası değil; kuşlar, yağmur suyu, kırmızı örümcek ve iç kurdu larvaları gibi vektörler. Bu nedenle budama atıkları bahçede bırakılmamalı, aletler her ağaçtan ağaca geçerken çamaşır suyu solüsyonuyla dezenfekte edilmeli. Ayrıca bu Toprak kökenli hastalıkta gövdeye kesinlikle mekanik işlem yapılmamalı; aksi hâlde hastalık açığa çıkarılmış olur.
Besleme Programı ve Kalibre Artışı
Bahçede yılda toplam 8 uygulamadan oluşan bir besleme periyodu izleniyor; uygulamaların yaklaşık yüzde 70-80'inde Copperas kullanılıyor. Copperas hem ağacı mantari ve bakteriyel hastalıklara karşı korurken hem de içerdiği besleyici elementlerle bitkiyi besliyor. Program, yaprak döküldüğü dönemden başlayıp hasada kadar devam ediyor; uyanma döneminde Copperas ile birlikte fosforiko, çiçeklenme ve meyve tutumu dönemlerinde ise uygun karışımlar veriliyor. Hasattan sonra yapılan uygulamalar, gelecek yılın meyve gözlerini şimdiden besliyor. Kalibre ve iç dolgunluk tarafında ise meyve jel hâline geldiğinde dönüme 1 ile 0,5 kilo arasında Fors uygulanıyor; sonraki dönemlerde iç dolgunluk için bu miktar 2-3 kiloya çıkarılıyor. Sonuçta 36-38 kalibreye ulaşılıyor. Fors aynı anda üç işi birden yapıyor: meyve iç hacmini ve kalitesini artırıyor, içini dolduruyor ve bu yılın sürgünlerini kalınlaştırarak kış soğuklarına karşı koruyor. Toprak gübrelemesi ise mutlaka toprak ve yaprak analizi sonucuna göre yapılmalı.
Zararlılar, Güneş Yanığı ve Don-Dolu Mücadelesi
Bölgede teknik destek veren Ziraat Mühendisi Cemal Kurt, cevizde öne çıkan zararlıları anlattı. Elma iç kurdu için feromon tuzağıyla izleme yapılıp, larvalar ceviz içine girmeden, nokta atışı ilaçlama öneriliyor; ilk döl için iki, ikinci döl için bir ilaçlama yeterli oluyor. Kültürel önlem olarak yere dökülen cevizler toplanıp imha edilmeli. Yaprak biti ise koloniler hâlinde yaprağın altında öz suyu emerek yaşıyor ve yılda bir-iki ilaçlama yetiyor. Yeni bahçe kuracaklara ise dikim öncesi San José kabuklu biti ve nematod için toprak analizi yaptırmaları tavsiye ediliyor. Bu sezonun aşırı sıcaklarında görülen güneş yanığı ve çatlamalara karşı dönemine göre 2-3 kez kaolin kili uygulaması ve sulamanın iyi ayarlanması öneriliyor. Soğuk zararında 100 litre suya 250 gram Activo uygulanarak hücre yenilenmesi destekleniyor; dolu zararında ise ilk 72 saat içinde Activo ve Aminado uygulamasıyla yaralar kapatılıyor.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas — besleme periyodunun yüzde 70-80'inde kullanılan, hem koruyucu hem besleyici uygulama.
- Activo — gövde uygulamaları, soğuk zararı ve kök çürüklüğünde kullanılan biostimülan.
- Aminado — dolu zararından sonra yara kapatma ve hücre yenilenmesi için aminoasit kaynağı.
- Fors — meyve iç dolgunluğu, kalibre artışı ve sürgün kalınlaşması için potasyumlu uygulama.
Adıyaman Kahta Zeytinköy'deki bu bahçe, doğru besleme ve hastalık yönetiminin cevizde nasıl bir fark yarattığını ortaya koyuyor. İlk geldiğinde ağaçların boyu bugünkünün yarısı kadarken, üç yıl içinde 6 tondan 25 ton civarı bir hedefe ulaşan bahçe, bilgiye ve programlı bakıma yatırım yapmanın karşılığını gösteriyor. Deprem bölgesinde toprağa tutunmaya çalışan üreticiler için bu hikâye, hem teknik bir rehber hem de moral kaynağı.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.