Köy TV "Tarımda Başarı" ekibi bu bölümde Çanakkale'nin Ezine ilçesine bağlı Geyikli beldesinde, zeytin ve zeytincilikle uğraşan çiftçi Tuğrul Hidayet Önal'ın bahçesinde buluştu. Önal ailesinin yaklaşık 28 dönümlük, damlama sulamalı bahçesinde; AgroTroia ekibinden Zafer abi ile saha danışmanı Reşat Bey ve ziraat mühendisleri yer aldı. Geyikli, kuvvetli kuzey rüzgarlarının yaz boyunca esmesiyle oluşan özel mikroklimaya sahip; bu da bölgeyi kaliteli zeytinyağı için ayrıcalıklı kılıyor. Bölgeye uygun bir zeytin besleme programı bu yüzden büyük önem taşıyor.
Geyikli Mikrokliması ve Bölgenin Zeytin Avantajı
Ezine ve Geyikli çevresi, Aydın, Milas, Muğla ya da Antakya gibi sıcak bölgelerden farklı olarak yaz aylarında dahi atmosfer sıcaklığının çoğunlukla 34-35 derecenin altında kaldığı bir bölge. Tuğrul Önal'ın aktardığına göre, çok sıcak bölgelerde dal üzerindeki zeytin tanesi 47-48 dereceye kadar maruz kalabiliyor ve içindeki yağın nefaseti, yani aroması bozulabiliyor. Geyikli'de ise denizin ve sürekli esen kuzey rüzgarlarının etkisiyle tane aşırı ısınmıyor; bu sayede yağın kalitesi korunuyor.
Bu mikroklima sayesinde bölgenin zeytinyağı uzun süre bozulmadan saklanabiliyor. Önal'a göre Geyikli zeytinyağı tenekede bir yıla yakın özelliğini koruyabiliyorken, daha sıcak bölgelerin yağları çok daha kısa sürede kalitesini yitirebiliyor. Bölgede zeytinciliğin yanı sıra Ezine peyniri ve hayvancılık da önemli; hatta zeytin bahçelerinde koyunların bağ sistemiyle otlatılması üzerine yürütülen bilimsel çalışmalar, hayvancılık ile zeytin üretiminin entegrasyonu açısından umut verici bulunuyor.
Sık Dikim, Sürgün Yenileme ve Dal Kanseri
Bahçenin en dikkat çekici yönü, klasik dekara 15 ağaç yerine sık dikim uygulanması. Bu normalde önerilmeyen bir yöntem; ancak Geyikli'nin sürekli esen rüzgarları sayesinde ağaçlar yeterince hava alabildiği için bu bahçede mümkün olabiliyor. Yine de sık dikimde ağaçların birbirine değmemesi, budamada hava sirkülasyonuna özen gösterilmesi mantari hastalık riskini azaltmak için kritik.
Saha danışmanı Reşat Bey'in aktardığına göre bahçeye ilk gelindiğinde en büyük sorun, neredeyse sıfıra yakın sürgün gelişimiydi. Önce sürgünü uzatmaya yönelik uygulamalar yapıldı; bazı ağaçlarda görülen dal kanserine karşı ayrı uygulamalar yürütüldü ve sürgün mekanizması yeniden çalıştırıldı. Bu uygulamalar sonrasında ağaçlar belirgin biçimde toparlandı, daha önce meyve tutmayan yerlerde zeytin tutmaya başladı. Böylece hem bu yılın ürünü alındı hem de gelecek yılın meyvesini taşıyacak sürgünler şimdiden hazırlanmış oldu.
Antraknoz ve Halkalı Leke ile Mücadele
Nemli geçen sezon, mantari hastalıkları beraberinde getirdi; özellikle halkalı leke ve antraknoz öne çıktı. Halkalı leke yaprak dökümüne yol açıyor, yaprağını döken ağaç fotosentez yapamadığı için verim düşüyor. Antraknoz ise meyve gelişim döneminde meyvede siyah lekeler halinde ortaya çıkıyor; bu hem sofralık zeytinde kalite kaybına hem yağlık zeytinde yağ kalitesinin düşmesine ve meyve dökümüne neden oluyor.
Mühendisler, mücadelenin hasat sonrasında başlaması gerektiğini vurguladı. Çiçeklenme dönemi hariç her dönemde bakırlı ürün olan Copperas öneriliyor. Tuğrul Önal, antraknozun önünü almak için Ağustos öncesi yarım dozda iki kez, Ağustos girerken ve hasada yakın dönemde tekrar uygulama yaptığını; böylece bahçede antraknoz baskısının kalmadığını anlattı. Mücadelede ayrıca doğru zamanda ve dozda düzenli besleme yaparak ağaçların direncini artırmak, sık dikimden kaçınmak, budamada hava sirkülasyonunu sağlamak ve hasattan sonra yere dökülen hastalıklı yaprak ve meyveleri imha etmek gibi kültürel tedbirler de öneriliyor.
Hasat Öncesi Besleme ve İşçilik Kolaylığı
Çekim Eylül ayının ikinci haftasında, hasada yakın bir dönemde yapıldı. Bu aşamada mantar enfeksiyonu tehdidi sürdüğü için besleme programında New Olive kullanılıyor; içinde azot, fosfor, potasyum ve iz elementlerin tamamı bulunduğu için hem sürgün oluşumunu destekliyor hem meyvenin kalitesini ve randımanını artırıyor. Yanında, organik içerikli Aminado ile bitki strese karşı korunuyor. AgroTroia'nın zeytine özel programı yıl içinde 9 uygulamadan oluşuyor; sofralık çeşitlerde 9, yağlık çeşitlerde daha az uygulamayla yeterli oluyor ve program hasat sonrasından başlayıp tekrar hasada kadar devam ediyor.
Önal'ın paylaştığı önemli bir pratik, hasada 15-20 gün kala tam doz koperas uygulaması. 100 kiloya 1 kilo 250 gram olacak şekilde uygulanan Copperas, tek başına ya da besleyici bir ürünle birlikte verildiğinde zeytinin olgunluğunu ve dolgunluğunu daha iyi almasını sağlıyor; böylece silkeleme sırasında tane daha kolay dökülüyor. Türkiye'nin en büyük sorunlarından biri işçi bulmak olduğu için, hasadı kolaylaştıran ve dökülmeyi düzenleyen bu uygulama çiftçiye günlük işçilikte ciddi kazanç sağlıyor.
Zeytinyağı Kalitesi ve Doğru Saklama
Reşat Bey, zeytinyağında Türkiye'nin iki temel eksiğine dikkat çekti: markalaşma ve sınıflandırma. Bahçeden toplanan zeytin çoğu zaman tüccar aracılığıyla yurt dışına gidiyor, İspanya gibi ülkeler kendi ambalajıyla piyasaya sürüyor. Oysa yağın değeri büyük ölçüde asitlik derecesine, çiftçinin deyimiyle "dizem" kalitesine bağlı. Düşük asitli, 0,2-0,5 değerlerindeki yağlar; içerdikleri aroma ve yüksek oleik asit miktarı sayesinde en kaliteli sınıfta yer alıyor. Asitlik yükseldikçe yağın tadı ve piyasa değeri düşüyor.
Kalitenin korunmasında saklama koşulları belirleyici. Plastik kaplar zamanla oksijen geçirerek yağın kalitesini bozuyor; bu yüzden yağın havayla ilişkisinin kesilmesi gerekiyor. Reşat Bey, yağın plastik yerine paslanmaz krom (çelik) tanklarda depolanmasını öneriyor; bu sayede oksidasyon ve istenmeyen tepkimeler azalıyor, yağın kalitesi ve piyasa değeri korunuyor. Ayrıca düşük asitli kaliteli yağların, asitliği ya da dizemi yüksek yağlarla karıştırılmaması; karışımın yağı rafine kalitesine düşürdüğü için kaçınılması gereken bir uygulama.
Geyikli'deki bu bahçe, doğru sürgün yenileme, kararlı antraknoz ve halkalı leke mücadelesi, hasat öncesi koperas uygulaması ve dikkatli zeytinyağı saklamasının bir arada ne kadar fark yarattığını gösterdi. AgroTroia ekibi, Çanakkale Kumkale köyündeki üretim tesisine yakın olan bölge üreticilerini de teknik destek için yan bahçe referansıyla iş birliğine davet etti; asıl mesaj, düzenli ve koruyucu besleme programıyla hem bu yılın verimini almanın hem gelecek yılın sürgününü güvence altına almanın mümkün olduğuydu.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.