İzmir'in Bergama ilçesine bağlı yemyeşil Tırmanlar köyünde, zeytin üreticisi Sedat Buğdaycı'nın bahçesinde buluştuk. AgroTroia ekibiyle dört yıldır birlikte çalışan Buğdaycı'nın Edremit çeşidi zeytinlerinde yaşananları, karşılaşılan hastalıkları ve düzenli bir zeytin besleme programı ile elde edilen sonuçları masaya yatırdık.
Tırmanlar Köyünde Zeytinin Hikayesi
Kocadağ ve Madra eteklerindeki Tırmanlar, hayvancılığın bir dönem ön planda olduğu, ancak maliyetlerin artmasıyla üreticilerin yeniden zeytine yöneldiği bir köy. Bölgede yetiştirilen tek çeşit Edremit zeytini. Sedat Buğdaycı, dedelerinden devraldığı bahçeleri uzun süre üvey evlat gibi gördüklerini, son birkaç yılda ise köylünün yeniden zeytine sarıldığını anlatıyor. Buğdaycı'nın AgroTroia ile tanışması da bu dönüm noktasına denk geliyor: bir bahar günü çiçek açmış, bereketli görünen bahçesinin bir hafta içinde yaprağını ve çiçeğini döküp adeta çıplak kalması üzerine destek arayışına girmiş. Köy TV'de izlediği programlar üzerinden iletişime geçmiş ve dört yıldır AgroTroia ekibiyle düzenli çalışıyor. Bahçeyi yakından tanıyan saha sorumlusu Yusuf'un düzenli ziyaretleri, sorunların yerinde tespit edilip çözüme kavuşturulmasında belirleyici olmuş. Üretici, hayvancılıkla da uğraşmasına rağmen zeytinde kuru tarım koşullarında bile titiz bir bakım sürdürdüğünü anlatıyor.
Halkalı Leke ve Vertisilyum Solgunluğuyla Mücadele
Bölgede en çok karşılaşılan iki sorun halkalı leke ve vertisilyum solgunluğu. Halkalı leke, havalar ısındığında yaprakların hızla dökülmesine, ağacın çıplak kalmasına ve çiçeklenmenin zarar görmesine yol açıyor. Vertisilyum solgunluğu ise ağaçtaki iletim demetlerinin tıkanması sonucu kökten yaprağa giden suyun kesilmesiyle ortaya çıkıyor; ani ve yavaş olmak üzere iki tipte görülüyor, sürgünlerde kurumaya, çiçek dökümüne ve zamanla ağaç ölümlerine sebep olabiliyor. AgroTroia ekibi bu sorunlara karşı yılda üç dönemde, eylül sonu, mart sonu ve gerektiğinde temmuz sonunda gövde uygulamaları öneriyor. Bu yaklaşımda iletim demetlerinin açılmasına destek olunurken, açılan demetlerin korunması da hedefleniyor. Halkalı lekeye karşı korunmada ise yalnızca bakırın değil, bahçenin konumunun da önemli olduğu vurgulanıyor: rüzgar almayan, dere içinde kalan taban bahçelerde uygulamanın daha erken yapılması gerekirken, rüzgarı rahat alan tepe konumundaki bahçelerde daha az girdiyle aynı sonuca ulaşılabiliyor. Önlem tarafında ise aşırı azotlu gübrelemeden kaçınmak, budamayı hastalık durduğunda yapmak, budama aletlerini ağaçtan ağaca geçerken dezenfekte etmek, yabancı ot mücadelesini zamanında yürütmek, aşırı sulamadan kaçınmak ve kesilen dalları bahçeden uzaklaştırmak öne çıkan başlıklar.
Doğru Beslemeyle Periyodisiteyi Kırmak
Zeytinde sık konuşulan "var yılı, yok yılı" döngüsünün kaderden çok bakımla ilgili olduğu vurgulanıyor. Edremit çeşidinin sulanmaması ve tabandan yoğun gübre verilememesi periyodisiteye yatkınlığını artırsa da, doğru besleme, dengeli budama ve düzenli bakımla bu döngünün kırılabileceği belirtiliyor. Nitekim Buğdaycı'nın bahçesinde üç-dört yıldır her sezon artan bir ürün elde edildiği aktarılıyor. Her bahçenin kendine has özellikleri olduğu için standart bir reçete yerine; ağaç yapısı, toprak yapısı ve konum göz önüne alınarak bahçeye özel programlar hazırlanıyor. Bazı bahçelerde iki-üç uygulama yeterken bazılarında neredeyse her ay müdahale gerekebiliyor.
Bölümde öne çıkan AgroTroia ürünleri
- Copperas – hasat sonrası ve hastalık dönemlerinde uygulanan, zeytinin olgunlaşmasına ve korunmasına destek olan bakırlı ürün.
- Activo – solgunlukla mücadelede iletim demetlerinin açılmasına yardımcı olan özel ürün.
Hasat, Budama ve Verim İçin Öneriler
İşçilik maliyetleri ve uzun süren hasat dönemi, Türkiye'de zeytinciliğin başlıca sorunları arasında. Hasadın zamanından önce yapılmasının verimi düşürebileceği, bu nedenle yağlanmanın beklenmesi gerektiği hatırlatılıyor. Üreticilere, ürünlerini mümkünse kendilerinin toplamaları ve dalda satıştan kaçınmaları öneriliyor; çünkü aceleyle ve dışarıdan getirilen işçiyle yapılan hasat dalları yıpratarak gelecek yılın verimini düşürebiliyor. Budama konusunda da ciddi eksiklikler bulunuyor; ana dalların belirli bir ömrü olduğu, bu yüzden ağaçların on-on beş yılda bir kademeli olarak gençleştirme amaçlı sert budamaya alınması gerektiği belirtiliyor. Hasattan hemen sonra, hava şartları uygunsa beklemeden uygulama yapmanın ağaçları bahara ve yaza daha güçlü taşıdığı vurgulanıyor.
Köyde Hayat ve Geleceğe Bakış
Programda zeytinin yanı sıra kırsalın geleceği de konuşuldu. Genç nüfusun şehre göçü, işçi bulmadaki zorluklar ve geleneksel alışkanlıkların yenilikçi yaklaşımlara dönüşme ihtiyacı öne çıkan başlıklardı. Türkiye'nin zeytin varlığı bakımından dünyada önde, verim bakımından ise geride olduğu; bu açığı kapatmak için bilinçli besleme, teknolojiden yararlanma ve sürekli öğrenmenin şart olduğu dile getirildi. Programda kırsalda kalıcılığı artırmak için çiftçi sigortası gibi sosyal güvencelerin ve köylerin sosyal imkanlarının güçlendirilmesi gibi öneriler de dile getirildi. Sedat Buğdaycı'nın bahçesinde dört yıl içinde yaşanan dönüşüm, doğru danışmanlık ve sahada birlikte çalışmanın somut karşılığını gösteriyor; üretici hem verimde hem de maliyetlerde olumlu bir değişim yaşadığını ifade ediyor.
Tırmanlar köyündeki bu hikaye, küçük ölçekli bir bahçenin bile doğru program ve düzenli takiple verimini istikrara kavuşturabileceğini ortaya koyuyor. Amaç her zaman aynı: çiftçinin kazanması ve insanların köyde kalabilmesi.
Kaynak: Köy TV – "Tarımda Başarı" programı, AgroTroia sponsorluğunda.